Ponad 60 milionów gwiazd, obłoki pyłu, gromady gwiazd i obszary narodzin nowych słońc. Europejski teleskop kosmiczny Euclid wykonał największe i najbardziej szczegółowe zdjęcie centrum Drogi Mlecznej w świetle widzialnym

Euclid obserwuje obiekty daleko poza Drogą Mleczną. Rejestruje miliardy odległych galaktyk, aby odtworzyć historię rozszerzania się Wszechświata i pomóc lepiej zrozumieć rolę ciemnej materii oraz ciemnej energii. Tym razem astronomowie odwrócili jednak jego instrumenty od głębokiego kosmosu i skierowali ku centrum naszej Galaktyki. 

23 marca 2025 r. Euclid przez około 26 godzin obserwował galaktyczne zgrubienie – centralny obszar Drogi Mlecznej oddalony od Ziemi o około 26 tys. lat świetlnych. Efektem jest największy wykonany dotąd obraz tego regionu w świetle widzialnym. Zdjęcie powstało z dziewięciu sąsiadujących pól obserwacyjnych. Obraz obejmuje 4,8 stopnia kwadratowego nieba, czyli powierzchnię odpowiadającą około 22 tarczom Księżyca w pełni.

W sumie Euclid zarejestrował ponad 60 milionów gwiazd, a także mgławice, gromady gwiazd oraz rozległe obłoki gazu i pyłu. To one tworzą charakterystyczne ciemne smugi przecinające jasne centrum Galaktyki. Nie są to jednak puste przestrzenie, lecz gęste obłoki molekularne pochłaniające i rozpraszające światło gwiazd znajdujących się za nimi.

Choć fotografia imponuje skalą, dla astronomów jest przede wszystkim cennym narzędziem badawczym. Galaktyczne zgrubienie należy do najbardziej zatłoczonych obszarów nieba, dlatego jest idealnym miejscem do poszukiwania egzoplanet metodą mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Metoda ta wykorzystuje przewidywania ogólnej teorii względności. Gdy jedna gwiazda niemal idealnie ustawi się na linii między Ziemią a bardziej odległą gwiazdą, jej grawitacja działa jak naturalna soczewka – zakrzywia i wzmacnia światło obiektu znajdującego się za nią. Jeśli wokół bliższej gwiazdy krąży planeta, jej pole grawitacyjne wywołuje dodatkowe, krótkotrwałe zaburzenie jasności. To właśnie ten subtelny sygnał zdradza obecność planety.

„Aby wykryć zjawisko mikrosoczewkowania, trzeba obserwować obszary nieba gęsto wypełnione gwiazdami, takie jak okolice centrum naszej Galaktyki” – wyjaśnia Jean-Philippe Beaulieu z Institut d’Astrophysique de Paris oraz University of Tasmania, pomysłodawca przeglądu galaktycznego zgrubienia wykonanego przez Euclida. 

W ciągu ostatnich dwudziestu lat tą metodą odkryto prawie 300 egzoplanet. Wszystkie znaleziono za pomocą teleskopów naziemnych i wszystkie znajdują się w kierunku centrum Drogi Mlecznej. Obraz wykonany przez Euclida obejmuje już 51 znanych układów planetarnych i pomoże badać wiele kolejnych, które zostaną odkryte.

Źródło:

European Space Agency (ESA), ESA’s Euclid captures the Milky Way’s crowded heart, 24 czerwca 2026, https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Euclid/ESA_s_Euclid_captures_the_Milky_Way_s_crowded_heart. 

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi