Zaledwie trzy tygodnie picia wody zawierającej mikroplastik wystarczają, by u myszy z określonym wariantem genu zwiększającego podatność na Alzheimera pojawiły się zaburzenia pamięci oraz zmiany w pracy mózgu i wątroby. Mało tego, skutki ekspozycji zależą od płci zwierząt. Wyniki badań naukowców z Uniwersytetu Rhode Island opisano w czasopiśmie Environmental Research Communications.
Choroba Alzheimera dotyka milionów osób starszych, prowadząc do zaniku pamięci, zmian zachowania i utraty samodzielności. Jej przyczyny są złożone – rolę w pojawieniu się i przebiegu choroby odgrywają zarówno geny, jak i styl życia, a także czynniki środowiskowe.
Szczególnie istotny jest gen APOE, kodujący białko apolipoproteiny E, uczestniczącej w transporcie tłuszczów w organizmie. Występują trzy główne warianty tego genu: APOE2, APOE3 i APOE4. Najczęstszy APOE3 nie wpływa na ryzyko choroby, APOE2 może mieć działanie ochronne, natomiast APOE4 znacząco je podnosi – jedna kopia podwaja ryzyko Alzheimera, a dwie kopie zwiększają je nawet dziesięciokrotnie.
Naukowcy sprawdzili także, jak na pojawienie się choroby wpływają mikroplastiki – mikroskopijne cząsteczki plastiku obecne w powietrzu, wodzie i żywności. Coraz więcej badań sugeruje, że mogą one negatywnie wpływać na zdrowie.
Naukowcy porównali myszy z wariantem APOE3 (neutralnym) i APOE4 (zwiększającym ryzyko). Część zwierząt przez trzy tygodnie piła wodę z drobinami plastiku o średnicy 0,1 i 2 mikrometrów (to tysięczne części milimetra). Następnie testowano ich pamięć, zachowanie oraz badano zmiany w mózgu i wątrobie.
U samców z APOE4 po ekspozycji na mikroplastik pojawiły się nietypowe reakcje w teście otwartego pola. „Samce myszy z APOE4, które piły wodę z cząstkami plastiku, spędzały więcej czasu w centrum areny i częściej tam odpoczywały” – relacjonują autorzy badania. U samic takich różnic nie zaobserwowano. W testach lęku – na przykład w przejściu między jasnym a ciemnym pomieszczeniem – istotnych zmian nie stwierdzono.
Najciekawsze wyniki dotyczyły pamięci. U samic z APOE4, które piły wodę z plastikiem, pogorszyła się zdolność rozpoznawania nowych przedmiotów.
W mózgach myszy wykryto cząstki plastiku o średnicy 2 mikrometrów. Analizy ujawniły też zmiany w komórkach glejowych wspierających neurony. U samic z APOE3 i APOE4 po ekspozycji spadał poziom białka GFAP, wskaźnika aktywności astrocytów. U samców spadek ten dotyczył jedynie wariantu APOE3.
W wątrobie badano enzym CYP1A1, który rozkłada toksyczne związki. U samic jego poziom wzrastał po kontakcie z plastikiem, zwłaszcza przy wariancie APOE4. U samców reakcja była odwrotna – w APOE3 poziom spadał, a w APOE4 pozostawał bez zmian. Autorzy podkreślają jednak ostrożnie: „To jedynie możliwe wyjaśnienia, a związek między ekspozycją na mikroplastiki a działaniem enzymu CYP1A1 wymaga dalszych badań”.
Choć badanie trwało tylko trzy tygodnie, a dawki plastiku były wyższe niż typowa ekspozycja u ludzi, miało to zasymulować skutki długotrwałego narażenia.
Najważniejszy wniosek jest jednoznaczny: „Wyniki naszego badania pokazują, że ekspozycja na mikroplastiki może zmieniać pamięć i zachowanie, a także markery odpornościowe w mózgu, szczególnie u myszy z wariantem genu APOE4” – podsumowują autorzy.
U ludzi również wykrywano zwiększone ilości mikroplastiku w mózgach osób z chorobą Alzheimera oraz w wątrobie pacjentów z marskością. Nadal jednak nie wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem tych zmian.
Źródło:
Lauren Gaspar, Sydney Bartman, Hannah Tobias-Wallingford, Giuseppe Coppotelli, Jaime M. Ross, Short-term exposure to polystyrene microplastics alters cognition, immune, and metabolic markers in an apolipoprotein E (APOE) genotype and sex-dependent manner, Environmental Research Communications, 20.08.2025. DOI: 10.1088/2515-7620/adf8ae
Coraz więcej badań sugeruje, że cząsteczki mikroplastiku mogą negatywnie wpływać na zdrowie.