Dwa zespoły badawcze z Polski otrzymają łącznie ponad 5,5 mln zł na realizację projektów we współpracy z partnerami z Luksemburga
Narodowe Centrum Nauki ogłosiło wyniki konkursu OPUS 28 z międzynarodową ścieżką LAP (Lead Agency Procedure), która umożliwia prowadzenie wspólnych projektów z partnerami z Europy Zachodniej i Środkowej. W tej edycji dofinansowanie uzyskały dwa przedsięwzięcia z udziałem polskich i luksemburskich zespołów. Łączna wartość finansowania po stronie polskiej przekracza 5,5 mln zł.
OPUS to jeden z kluczowych konkursów grantowych w Polsce, otwarty dla badaczy na wszystkich etapach kariery naukowej. Ścieżka LAP, realizowana w ramach europejskiej inicjatywy Weave, pozwala na składanie wspólnych wniosków ocenianych przez jedną agencję wiodącą – w tym przypadku przez NCN. Uproszczona procedura sprawia, że decyzje są akceptowane przez wszystkie zaangażowane agencje, co znacząco przyspiesza realizację międzynarodowych projektów.
Starzejący się mikroglej a rozwój choroby Parkinsona
Jednym z dwóch wybranych projektów kieruje prof. Leonora Bużańska z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN. Wraz z naukowcami z Uniwersytetu w Luksemburgu zbada, jak starzenie się komórek mikrogleju – kluczowych dla obrony mózgu – wpływa na rozwój choroby Parkinsona.
Mikroglej zwykle pełni funkcje ochronne, jednak z wiekiem może ulegać nadaktywacji, prowadząc do uszkodzeń neuronów zamiast ich ochrony. Proces ten może pogarszać przebieg choroby Parkinsona, która dotyka miliony osób na całym świecie. Zespół przeanalizuje te mechanizmy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, wykorzystując nowoczesne organoidy mózgowe – trójwymiarowe struktury hodowane z komórek, które odwzorowują właściwości tkanki nerwowej.
Na realizację polskiej części projektu NCN przeznaczyło niemal 3 mln zł.
Nowe podejście do terapii raka trzustki
Drugi z nagrodzonych projektów, również realizowany w partnerstwie z Luksemburgiem, poprowadzi prof. Iwona Inkielewicz-Stępniak z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Badania będą koncentrować się na immunoterapii gruczolakoraka przewodowego – najczęściej występującego i jednego z najtrudniejszych do leczenia nowotworów trzustki.
Zespół oceni skuteczność innowacyjnego połączenia dwóch strategii: wykorzystania naturalnych komórek układu odpornościowego (tzw. komórek NK – natural killers) oraz nanocząstek tlenku grafenu. Celem projektu jest opracowanie terapii bardziej precyzyjnej i skuteczniejszej niż tradycyjna chemioterapia. NCN przeznaczyło na ten cel ponad 2,5 mln zł.
Europa wspiera wspólną naukę
Ścieżka LAP/Weave stanowi przykład skutecznej współpracy europejskich agencji finansujących badania naukowe. W przypadku projektów polsko-luksemburskich partnerem NCN był Luxembourg National Research Fund (FNR). Agencje wspólnie akceptują wyniki oceny merytorycznej i przyznają finansowanie swoim zespołom, co ułatwia realizację wspólnych przedsięwzięć.
W ramach OPUS 28 + LAP/Weave do NCN wpłynęło ponad 200 międzynarodowych wniosków, o łącznej wartości przekraczającej 320 mln zł. Najwięcej z nich dotyczyło współpracy z badaczami z Austrii, Czech, Niemiec, Słowenii, Belgii (Flandrii) oraz Szwajcarii. Wyniki kolejnych naborów są obecnie na etapie zatwierdzania.
Źródło:
- Narodowe Centrum Nauki, „Dwa projekty polsko-luksemburskie z finansowaniem NCN” (24 czerwca 2025): https://ncn.gov.pl/aktualnosci/2025-06-24-wyniki-opus28-lap-projekty-polsko-luksemburskie