W Poznaniu odbyła się inauguracja pierwszego komputera kwantowego EuroHPC – PIAST-Q. To nie tylko technologiczny przełom, ale też krok w kierunku europejskiej suwerenności obliczeniowe
Komputer, oparty na technologii pułapek jonowych, powstał we współpracy z austriacką firmą AQT i będzie wspierać badania w całej Europie.
Uroczysta inauguracja komputera kwantowego PIAST-Q odbyła się w poniedziałek, 23 czerwca, w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym (PCSS). W wydarzeniu uczestniczyli m.in. Anders Jensen, dyrektor wykonawczy EuroHPC JU, Dariusz Standerski, sekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji oraz Rafał Duczmal, przewodniczący Rady Zarządzającej EuroHPC.
PIAST-Q to pierwszy komputer kwantowy zainstalowany w ramach programu EuroHPC, a zarazem pierwsze tego typu urządzenie w Polsce.
EuroHPC JU, czyli EuroHPC Joint Undertaking, to wspólna inicjatywa Unii Europejskiej i państw członkowskich, która od 2018 r. buduje w Europie infrastrukturę superkomputerową i kwantową najwyższej klasy. Jej celem jest zapewnienie niezależności technologicznej i przyspieszenie badań naukowych oraz innowacji przemysłowych w całej UE.
Pułapki jonowe, lasery i 20 kubitów
PIAST-Q, zbudowany przez austriacką firmę Alpine Quantum Technologies (AQT), działa w oparciu o technologię pułapek jonowych. Wykorzystuje pola elektromagnetyczne do utrzymywania pojedynczych jonów, które są precyzyjnie sterowane za pomocą laserów. System zapewnia 20 fizycznych kubitów i działa w temperaturze pokojowej, zużywając mniej niż dwa kilowaty energii, co pozwala na pracę bez specjalistycznego chłodzenia.
„Jesteśmy zaszczyceni i dumni, że to właśnie firma AQT została wybrana do instalacji komputera kwantowego w PCSS” – powiedział Thomas Monz, prezes AQT, dodając: „Wspólnie z naszymi polskimi partnerami stoimy na czele wprowadzania nowatorskich zastosowań, które wzbogacą europejski ekosystem kwantowy”.
Od superkomputerów do fabryk AI
PIAST-Q nie będzie działał w izolacji. Już teraz trwają prace nad jego integracją z superkomputerem ALTAIR, a następnie z systemem PIAST-AI – jedną z 13 tzw. fabryk AI nadzorowanych przez EuroHPC w całej Europie. Ostateczny termin udostępnienia zasobów dla użytkowników to 31 grudnia 2025 r.
Wśród przewidywanych zastosowań są optymalizacja kwantowa, chemia obliczeniowa, materiałoznawstwo oraz uczenie maszynowe.
„To przełomowe wydarzenie nie tylko oznacza uruchomienie naszego pierwszego komputera kwantowego EuroHPC, ale pokazuje nasze zaangażowanie w budowę światowej klasy suwerennego ekosystemu obliczeń kwantowych w Europie” – podkreślił Anders Jensen z EuroHPC JU.
„Nowy komputer wspiera szeroki zakres działań – od badań nad materiałami po kwantowe uczenie maszynowe. Przed nami wciąż wiele nieodkrytych zastosowań” – dodał Dariusz Standerski z Ministerstwa Cyfryzacji.
Polska na mapie europejskiego HPC i kwantów
PIAST-Q to pierwszy z ośmiu komputerów kwantowych zamówionych przez EuroHPC, które są budowane w wybranych ośrodkach w całej Europie. Celem jest stworzenie uzupełniającego się ekosystemu obejmującego różne technologie – od jonów i atomów neutralnych, przez obwody nadprzewodzące i fotonikę, aż po systemy wyżarzania kwantowego.
Projekt PIAST-Q jest realizowany przez konsorcjum EuroQCS-Poland, w skład którego oprócz PCSS wchodzą Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, Creotech Instruments S.A. oraz Uniwersytet Łotewski. Całkowity koszt zakupu komputera wynosi 12,28 mln euro i został w połowie sfinansowany przez EuroHPC JU, a w połowie przez polskie ministerstwa cyfryzacji oraz nauki.
„Od dziś rozpoczynamy etap wdrożeniowo-rozwojowy. Celem jest zapewnienie użytkownikom dostępu do nowoczesnej, hybrydowej infrastruktury obliczeniowej nie tylko w Poznaniu, ale w całej Europie” zaznaczył dr hab. inż. Krzysztof Kurowski, koordynator projektu.
Źródła:
- PCSS: https://www.pcss.pl
- EuroHPC: https://eurohpc-ju.europa.eu
- AQT: https://www.aqt.eu