Polscy naukowcy z grantami w prestiżowym konkursie MAPS. Zajmą się perowskitami, transporterami ABC i ginącymi małżami
Fundusze szwajcarskie wesprą międzynarodowe badania podstawowe z udziałem zespołów z PAN. W gronie nagrodzonych projektów znalazły się m.in. badania nad roślinnymi transporterami leków i nową generacją perowskitów
W ramach konkursu MAPS (Multilateral Academic Projects), organizowanego przez Szwajcarską Narodową Fundację Nauki (SNSF), finansowanie otrzymało 29 projektów badawczych, z czego 11 z udziałem polskich instytucji. To inicjatywa wspierana z tzw. Funduszy szwajcarskich, które służą zacieśnianiu współpracy badawczej między Szwajcarią a państwami takimi jak Polska, Bułgaria, Rumunia, Węgry i Chorwacja. W każdym projekcie musiały uczestniczyć co najmniej trzy kraje, w tym lider ze Szwajcarii.
Zgłoszono 334 wnioski, z których 318 podlegało merytorycznej ocenie. W gronie wyłonionych projektów znalazły się m.in. cztery z udziałem zespołów z Polskiej Akademii Nauk: z Instytutu Chemii Organicznej, Instytutu Chemii Bioorganicznej , Instytutu Ochrony Przyrody oraz Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Cząsteczkowych.
Białka ABC a kierunek transportu
Zespół prof. Michała Jasińskiego z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu będzie pracował nad roślinnymi transporterami ABC (od ang. ATP-binding cassette transporters) czyli białkami odpowiedzialnymi za transport związków chemicznych przez błony komórkowe. Wykorzystując kombinację narzędzi biochemicznych, bioinformatycznych oraz strukturalnych, badacze chcą sprawdzić w jaki sposób regulowana jest kierunkowość transportu – czy to poprzez czynniki wewnętrzne, zakodowane w pierwotnej strukturze białek, czy też przez czynniki zewnętrzne.
To pytanie nie tylko fundamentalne, ale też potencjalnie aplikacyjne – tłumaczy prof. Jasiński. Poznanie mechanizmów działania transporterów ABC może pomóc w projektowaniu rozwiązań biotechnologicznych opartych o te białka.
Superperowskity: od paneli słonecznych po sensory i qubity
Drugim z wyróżnionych projektów z udziałem PAN jest przedsięwzięcie dr. Przemysława Gawła z Instytutu Chemii Organicznej PAN, realizowane wspólnie z zespołami ze Szwajcarii i Węgier. Badacze zajmą się nową generacją hybrydowych perowskitów – materiałów, które mają szansę zrewolucjonizować fotowoltaikę, ale wciąż cierpią na problem niestabilności.
– Chcemy połączyć nasze badania nad zwiększaniem wydajności ogniw słonecznych z pracami nad stabilnością perowskitów. Jeśli się uda, powstaną materiały o zupełnie nowych właściwościach – mówi dr Gaweł.
Jak dodaje, projekt obejmuje też badania nad wykorzystaniem perowskitów w sensorach i technologiach kwantowych, w tym materiałach dla komputerów opartych na qubitach. Współpraca międzynarodowa w ramach konsorcjum nie jest przypadkowa – naukowcy poznali się podczas studiów doktoranckich w Zurychu i kontynuują współpracę od lat.
– Jeśli rozwiążemy problemy technologiczne związane ze stabilnością, można będzie myśleć o komercjalizacji. To także szansa dla polskich firm, które mają już doświadczenie w tej dziedzinie – podkreśla badacz.
Małże słodkowodne kontra zmiany klimatu
Kolejny polski udział wśród dofinansowanych projektów dotyczy ochrony ginących gatunków. Zespół prof. Tadeusza Zająca z Instytutu Ochrony Przyrody PAN we współpracy ze szwajcarskim EAWAG i uniwersytetem w Zagrzebiu będzie analizować przyczyny spadku liczebności małży z kompleksu gatunkowego Unio crassus.
Projekt zakłada zintegrowane podejście: sekwencjonowanie całych genomów, dane epigenetyczne, mikrobiologiczne i środowiskowe mają pomóc ustalić, dlaczego niektóre populacje giną, a inne wykazują odporność na zmiany klimatyczne. Celem jest zrozumienie mechanizmów molekularnych i ekologicznych stojących za odpornością i podatnością na stres środowiskowy.
Zespół prof. Chacińskiej i stres komórkowy
Czwarty projekt, z udziałem prof. Agnieszki Chacińskiej z Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Cząsteczkowych PAN (IMol), dotyczy roli kompleksów białkowych odpowiedzialnych za utrzymanie stabilności genomu w odpowiedzi na stres komórkowy. Projekt realizowany wspólnie z prof. Petrem Čejką z Università della Svizzera italiana ma pogłębić wiedzę o „pozajądrowych” aktywnościach tych kompleksów – temat kluczowy m.in. w kontekście nowotworów i starzenia się komórek.
Polska liczy się w międzynarodowej nauce
W konkursie MAPS granty otrzymały projekty w trzech głównych grupach tematycznych: naukach ścisłych i technicznych, naukach o życiu oraz humanistyce i sztuce. Polskie zespoły znalazły się w każdej z tych kategorii, co potwierdza ich silną pozycję w europejskim środowisku naukowym.
Wysokość pojedynczego grantu mogła sięgać 350 tys. franków szwajcarskich na zespół. W przypadku projektów z udziałem polskich instytucji całkowite finansowanie ze strony SNSF przekracza 4 mln franków.