Streszczenie
Badanie przeprowadzone w 13 krajach wykazało, że osoby o wyższym subiektywnym statusie społecznym lepiej rozpoznają emocje innych. Jednak tylko wtedy, gdy ocena odbywa się w realistycznym kontekście społecznym. Ten związek tłumaczy się częstszym występowaniem niezależnego stylu myślenia u osób wyżej usytuowanych. Co ważne, wpływ statusu na trafność rozpoznawania emocji różnił się w zależności od kultury. Wzmacniały go m.in. długoterminowa orientacja i niska relacyjna mobilność społeczeństwa. Wyniki podważają dotychczasowe ustalenia, że osoby z niższego statusu zawsze lepiej „czytają” emocje – pokazując, jak ważny jest społeczny kontekst i kulturowe tło.
Czy osoby o wyższym statusie społecznym są lepsze w odczytywaniu emocji innych ludzi? Nowe badania międzynarodowego zespołu naukowców pokazują, że odpowiedź na to pytanie zależy od kontekstu – i to dosłownie. W przeciwieństwie do wcześniejszych badań prowadzonych głównie w Ameryce Północnej, nowe analizy sugerują, że osoby o wyższym statusie społecznym mogą być bardziej trafne w rozpoznawaniu emocji – jeśli tylko uwzględnimy kontekst społeczny.
Co badano i dlaczego to ważne
Rozpoznawanie emocji (ERA) to kluczowa umiejętność w relacjach międzyludzkich. Do tej pory przyjmowano, że osoby z niższych warstw społecznych lepiej „czytają” emocje innych, bo są bardziej zależne od relacji społecznych. Nowe badanie, przeprowadzone z udziałem ponad 2400 osób z 13 krajów (m.in. Polski, USA, Chin, Niemiec, Japonii i Indii), rzuca inne światło na ten temat.
Zamiast używać tradycyjnych testów typu „rozpoznaj emocję z twarzy”, naukowcy zastosowali nowatorski test ACE – Assessment of Contextualized Emotion – który pokazuje emocje w realistycznym kontekście społecznym (np. twarz wyrażająca złość w otoczeniu innych osób). Taki test bardziej przypomina prawdziwe sytuacje społeczne.
Wyniki: kiedy status pomaga, a kiedy przeszkadza
W obu etapach badania (w Czechach i w 12 krajach na 3 kontynentach) wyższy subiektywny status społeczny (czyli to, jak wysoko dana osoba postrzega swoją pozycję w społeczeństwie) był związany z lepszą trafnością w rozpoznawaniu emocji w testach kontekstowych ACE. Co ciekawe, nie zauważono tego efektu w standardowych testach ERA.
Dodatkowo, wykazano, że osoby z wyższym statusem społecznym częściej myślą o sobie w sposób niezależny (tzw. „samowiedza indywidualna”), co częściowo tłumaczy ich lepszą skuteczność w zadaniach z testu ACE.
Kultura ma znaczenie
Wpływ statusu społecznego na rozpoznawanie emocji nie był taki sam w każdym kraju. W kulturach, które promują długofalowe planowanie (np. Japonia, Chiny), związek między statusem a dokładnością ERA był silniejszy. W krajach o większej mobilności relacyjnej (gdzie łatwiej nawiązywać i zrywać relacje), ten związek słabł.
Innym czynnikiem była nierówność ekonomiczna (mierzoną współczynnikiem Giniego). Im większe były nierówności w danym kraju, tym słabszy był związek między statusem społecznym a trafnością w rozpoznawaniu emocji.
Dlaczego wcześniejsze badania dawały inne wyniki?
Wcześniejsze badania opierały się głównie na kulturze amerykańskiej i testach bez kontekstu społecznego. W takich warunkach osoby z niższym statusem faktycznie wypadały lepiej. Nowe badania pokazują jednak, że gdy uwzględnimy kontekst i różnice kulturowe, sytuacja się odwraca – osoby z wyższym statusem mają więcej „poznawczej przestrzeni”, by analizować emocje innych.
Co z tego wynika?
- Status społeczny nie działa wszędzie tak samo – zależy od kontekstu kulturowego i społecznego.
- Nowe metody badania emocji, które uwzględniają kontekst, są kluczowe dla lepszego zrozumienia relacji międzyludzkich.
- Kultura, długofalowa orientacja, relacyjna mobilność i nierówność społeczna są istotnymi czynnikami wpływającymi na percepcję emocji.
Podsumowanie
Wyższy status społeczny może sprzyjać lepszemu rozumieniu emocji innych ludzi – o ile oceniamy to w realistycznych, społecznych kontekstach. W zależności od kultury, ten efekt może być silniejszy lub słabszy. Badania te podkreślają znaczenie nie tylko samego statusu, ale też sposobu, w jaki społeczeństwa strukturyzują relacje i uczą empatii.
Autorzy: K. Kafetsios, U. Hess, I. Alonso-Arbiol, A. Schütz, D. Gruda, K. Campbell, B. Chen, D. Dostal, M. J. Held, P. Hypsova, S. Kamble, T.Kimura, A. Kirchner-Häusler, M. Kyvelea, S. Livi, E. Mandal, D. Ochnik, N. Papageorgakopoulos, M. Seitl, E. Sakman, N. Sumer, F. Sulejmanov, A. Theodorou, A. K. Uskul
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu Higher social class is associated with higher contextualized emotion recognition accuracy across cultures