Stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej dla 100 młodych naukowców
Fundacja na rzecz Nauki Polskiej ogłosiła wyniki 33. edycji programu START. Roczne stypendia w wysokości 30 tys. zł trafią do najzdolniejszych badaczy przed 30 rokiem życia. Najwyżej oceniono prace Jędrzeja Chrzanowskiego, zajmujący się badaniami nad cukrzycą typu I
W konkursie START 2025 wzięło udział 725 kandydatów, spośród których wybrano stu laureatów. Stypendia przyznano na podstawie oceny dorobku naukowego, a najwyższe oceny uzyskali ci, których prace oceniono jako wybitne. Łączna pula nagród przekroczyła 3 mln zł. Najwięcej nagrodzonych pochodzi z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego i instytutów PAN.
Prezes Fundacji prof. Maciej Żylicz podkreśla, że „wspieranie młodych naukowców to inwestycja w przyszłość nauki i innowacji”.
Choroba, która nie musi być wyrokiem
Najwyższe wyróżnienie w tegorocznej edycji otrzymał Jędrzej Chrzanowski, doktorant Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. – Zajmuję się badaniem zjawiska pamięci metabolicznej w cukrzycy typu I. To zjawisko, które może wpływać na rozwój powikłań nawet kilkanaście lat po diagnozie – tłumaczy. Dodaje, że jego celem jest zrozumienie, jak wczesne zaburzenia glikemii wpływają na przyszłe zdrowie pacjentów i czy można je odwrócić.
– W Polsce około 50 proc. dzieci z nowo zdiagnozowaną cukrzycą typu I trafia na oddział w bardzo ciężkim stanie. Moje badania mają pokazać, że jeśli odpowiednio wcześnie wprowadzimy leczenie, możemy zmniejszyć ryzyko odległych powikłań, takich jak choroby sercowo-naczyniowe czy nefropatia cukrzycowe – mówi Chrzanowski.
Od badań podstawowych do terapii
Na razie jego prace mają charakter podstawowy – zbiera próbki od pacjentów i analizuje zmiany epigenetyczne zachodzące zaraz po diagnozie. Ale już teraz współpracuje z belgijskim ośrodkiem, który prowadzi badania nad lekiem mogącym zapobiec rozwojowi cukrzycy. – To coś na miarę wynalezienia insuliny. Gdybyśmy potrafili tak wcześnie wykryć i zatrzymać rozwój choroby, moglibyśmy mówić o prawdziwym przełomie – podkreśla.
Dzięki stypendium START Chrzanowski ma szansę kontynuować współpracę i, jeśli otrzyma także stypendium wyjazdowe, zamierza wyjechać do Belgii na staż naukowy.
Zmieniać opowieść o cukrzycy
Chrzanowski nie ukrywa, że stypendium to dla niego nie tylko wsparcie finansowe, ale także uznanie środowiska. – Mój promotor i bliscy współpracownicy też kiedyś otrzymali START. To dla mnie zaszczyt – mówi.
Jego ambicją jest zmiana społecznego postrzegania cukrzycy. – Wciąż panuje przekonanie, że to choroba, która odbiera szanse. A przecież osoby z cukrzycą typu I mogą żyć pełnią życia, osiągać sukcesy sportowe i zawodowe. Mamy już technologie, które na to pozwalają. Teraz musimy tylko działać szybciej i mądrzej – przekonuje.
START do wielkiej kariery
Program START istnieje od 1993 r. i nagrodził już 3600 młodych naukowców. W tegorocznej edycji aż 32 proc. laureatów posiada stopień doktora. Stypendium może być pierwszym krokiem do międzynarodowej kariery naukowej – wielu laureatów wyjeżdża do prestiżowych ośrodków zagranicznych.
– Dzięki temu stypendium mogę nie tylko rozwijać badania, ale także współpracować z najlepszymi w Europie i działać na rzecz pacjentów i to daje mi największą satysfakcję – podsumowuje Jędrzej Chrzanowski.
Wśród setki laureatów stypendium Start znalazło się 13 młodych badaczy z instytutów Polskiej Akademii Nauk:
- Jan Błoński, Instytut Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie (historia)
- Mikołaj Chlipała, Instytut Wysokich Ciśnień PAN w Warszawie (elektronika)
- Krzysztof Domka, Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN (medycyna przedkliniczna)
- Katarzyna Filus, Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN (informatyka techniczna i telekomunikacja)
- Mateusz Hajdel, Instytut Wysokich Ciśnień PAN w Warszawie (elektronika)
- Wiktoria Lipińska, Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN w Gdańsku (inżynieria materiałowa)
- Klaudia Maruszczak, Międzynarodowy Instytut Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN (biologia molekularna)
- Edyta Mazur, Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN (biologia molekularna)
- Mert Nakip, Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN (informatyka techniczna i telekomunikacja)
- Paulina Rolka, Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN w Gdańsku (inżynieria mechaniczna)
- Bartłomiej Surmacz, Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN (biologia środowiska)
- Maja Szymczak, Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych im. Włodzimierza Trzebiatowskiego PAN (inżynieria materiałowa)
- Bogumiła Wolska, Instytut Archeologii i Etnologii PAN (archeologia)