Streszczenie
Słońce potrafi być nieprzewidywalne – silne rozbłyski i koronalne wyrzuty masy (CME) mogą zakłócać komunikację, GPS i działanie satelitów. Artykuł przedstawia pięć największych burz słonecznych w historii, od słynnego Zdarzenia Carringtona w 1859 roku po burzę Gannon z 2024 roku. Każde z tych zjawisk miało realny wpływ na technologię, wojsko, a nawet codzienne życie ludzi. To przypomnienie, jak silnie nasza nowoczesna cywilizacja zależy od „pogody kosmicznej”.
Pogoda kosmiczna wpływa na wiele aspektów codziennego życia, w tym na sieci energetyczne, komunikację, operacje lotnicze, systemy GPS i satelity. Zmienność Słońca, w skali od godzin do lat, generuje szereg zjawisk.
Czym są rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy (CME)?
Rozbłyski słoneczne to potężne erupcje promieniowania elektromagnetycznego ze Słońca, trwające od kilku minut do kilku godzin. Powodują one zwiększoną jonizację w niższych warstwach jonosfery Ziemi. Koronalne wyrzuty masy (CME) to duże ilości plazmy i silnych pól magnetycznych, które są wyrzucane z korony słonecznej. CME często towarzyszą rozbłyskom słonecznym i mogą wywołać burze geomagnetyczne na Ziemi. Oba zjawiska najczęściej występują w pobliżu plam słonecznych – obszarów o szczególnie silnym polu magnetycznym.
Najbardziej pamiętne wydarzenia słoneczne według National Oceanic and Atmospheric Administration
1. Zdarzenie Carringtona – 1 września 1859
Zostało niezależnie zaobserwowane przez R.C. Carringtona i Richarda Hodgsona. Efekty były spektakularne: zorza polarna widoczna była dalej na południe niż kiedykolwiek wcześniej. Potężne prądy elektryczne przepływały przez przewody telegraficzne, powodując porażenia operatorów i pożary. Niektóre maszyny wysyłały wiadomości bez zasilania lub przesyłały niezrozumiałe treści. Była to największa zarejestrowana burza geomagnetyczna.
2. Burza słoneczna – 23 maja 1967 r.
W szczycie zimnej wojny ogromny wybuch radiowy ze Słońca zakłócił radar i łączność radiową w regionach polarnych. Dowództwo Sił Powietrznych USA przygotowywało bombowce myśląc, że ZSRR zakłóca komunikację. Na szczęście meteorolodzy wojskowi zdołali na czas poinformować, że źródłem zakłóceń była aktywność słoneczna.
3. Burza słoneczna – 2-4 sierpnia 1972 r.
Seria potężnych rozbłysków i CME spowodowała niezwykle jasne zorze polarne, zakłócenia w transmisjach radiowych i telewizyjnych oraz fałszywe alarmy systemów wykrywających wybuchy nuklearne. Prawdopodobnie doprowadziła także do wybuchu kilku morskich min magnetycznych u wybrzeży Wietnamu.
4. Halloweenowe burze słoneczne – październik/listopad 2003 r.
Między 19 października a 5 listopada 2003 r. trzy ogromne grupy plam słonecznych wyprodukowały 17 rozbłysków słonecznych. Silne burze geomagnetyczne doprowadziły do awarii prądu w Europie Północnej. Linie lotnicze zmieniły trasy lotów, by uniknąć promieniowania i stref zakłóceń. Astronauci na ISS zostali poproszeni o schronienie się. Aż 59% misji kosmicznych i satelitów odnotowało anomalie – niektóre systemy mogły zostać trwale utracone, jak np. satelita ADEOS-2 z instrumentem SeaWinds wartym 150 milionów dolarów.
5. Burza Gannon – 8-11 maja 2024 r.
Na początku maja 2024 r. obserwowano aktywną grupę plam słonecznych o średnicy 17-krotnie większej niż Ziemia. W ciągu kilku dni nastąpiło co najmniej osiem CME skierowanych w stronę Ziemi, w tym wiele typu „halo” (oznaczających skierowanie CME bezpośrednio na nas). Burze osiągnęły poziom G5 – najwyższy możliwy. Zorze polarne pojawiły się na niecodziennie niskich szerokościach geograficznych. Gęstość atmosfery na niskiej orbicie wzrosła, powodując spadek orbit i konieczność jednoczesnego manewrowania wielu satelitów – jedno z największych tego typu zdarzeń w historii. Burza Gannon była uznawana za porównywalną z wydarzeniem Carringtona, choć nieco słabszą.
Znaczenie instrumentów SUVI
Instrumenty SUVI na satelitach GOES monitorują Słońce w zakresie ekstremalnego ultrafioletu. Dzięki nim można wcześnie wykryć rozbłyski i erupcje słoneczne, co pozwala na wcześniejsze ostrzeganie przed ich skutkami dla Ziemi i przestrzeni kosmicznej wokół niej.
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu Five historically huge solar events