Art déco: 100 lat od paryskiej wystawy, która zrewolucjonizowała nowoczesny design
Autorzy: María Villanueva Fernández, Héctor García-Diego Villarías – Universidad de Navarra
Streszczenie
W 1925 roku w Paryżu odbyła się Międzynarodowa Wystawa Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa, która zapoczątkowała erę stylu art déco. Wydarzenie promowało oryginalność i nowoczesność, odrzucając historyczne nawiązania, ale ujawniło też napięcia między dekoracyjnym art déco a funkcjonalnym modernizmem reprezentowanym przez Le Corbusiera. Wystawa miała ogromny wpływ na rozwój designu XX wieku i do dziś inspiruje twórców, stawiając aktualne pytania o rolę tradycji, innowacji i relacji między sztuką a przemysłem.
Wystawa, która odmieniła design
28 kwietnia 1925 roku w Paryżu otwarto Międzynarodową Wystawę Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa (Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes). Było to wydarzenie przełomowe w historii sztuki, architektury i wzornictwa. Wzbudziło ogromne zainteresowanie nie tylko wystawionymi dziełami, ale i ich wpływem na dalszy rozwój estetyki.
We Francji i Hiszpanii wystawa była szeroko relacjonowana w prasie, a magazyny architektoniczne zmieniły wtedy swój profil, skupiając się na wnętrzach i meblarstwie.
Narodziny „nowoczesności”
Pomysł wystawy powstał w 1911 roku z inicjatywy René Guilleré, przewodniczącego Stowarzyszenia Artystów Dekoratorów. Chciał on potwierdzić przewagę Francji w dziedzinie designu, szczególnie w rywalizacji z Niemcami. Choć pierwotnie planowano ją na 1915 rok, wybuch I wojny światowej przesunął ją aż do 1925.
Wystawa miała jeden podstawowy warunek: prezentowane dzieła musiały być oryginalne i nie mogły nawiązywać do stylów historycznych. Ten zapis wzbudził kontrowersje – co oznacza „nowoczesne”? W efekcie pojawiło się wiele interpretacji.
Dwa spojrzenia na nowoczesność
Wystawa stała się sceną konfrontacji dwóch postaw:
- Konserwatywnej, ceniącej lokalne inspiracje i dekoracyjność (np. pawilon hiszpański, stylizowany na andaluzyjski).
- Awangardowej, reprezentowanej przez twórców takich jak Le Corbusier czy Melnikov, którzy odrzucali ornament i dążyli do funkcjonalizmu.
Wystawa zapisała się też jako międzynarodowa promocja tzw. stylu 1925, który dopiero w 1966 roku, podczas paryskiej retrospektywy „Les Années 25”, został nazwany art déco.
Spór o ornament
Awangardowi architekci (np. Le Corbusier, Perret) twierdzili, że prawdziwa nowoczesność nie potrzebuje dekoracji. Le Corbusier w książce L’Art décoratif d’aujourd’hui krytykował pojęcie „nowoczesnej sztuki dekoracyjnej”, przypominając słowa Adolfa Loosa: „ornament to zbrodnia”.
Pawilony takie jak L’Esprit Nouveau (Le Corbusier), radziecki pawilon Melnikova czy stołówka robotnicza Rodczenki prezentowały radykalnie inne podejście niż dominujące na wystawie art déco – i wzbudziły szok.
Dziedzictwo stuletnie
Paryska wystawa z 1925 roku to nie tylko moment przełomu estetycznego, ale też symbol narodzin nowoczesnego projektowania.
Jej dziedzictwo widać w:
- architekturze art déco (np. Chrysler Building, Empire State Building),
- wzornictwie modernistycznym (np. willa Savoye, Bauhaus, meble Le Corbusiera i Perriand).
Wystawa postawiła też pytania aktualne do dziś:
- Jak połączyć tradycję z innowacją?
- Czy ornament ma jeszcze miejsce w projektowaniu?
- Jak powiązać sztukę użytkową z potrzebami społecznymi?
Wnioski na dziś
100 lat później dziedzictwo art déco i modernizmu nadal inspiruje. Wystawa z 1925 roku przypomina, że „nowoczesność” to nie tylko styl, ale nieustanny proces przemian – i pole do twórczego napięcia między przeszłością a przyszłością.
Autorzy: María Villanueva Fernández, Héctor García-Diego Villarías – Universidad de Navarra
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu Art Deco: 100 years since the Paris exhibition that revolutionised modern design