Bank nasion i siła życia. Jak lasy potrafią się same odbudować

Las sam odradza się po pożarach i wichurach. I to szybciej, niż moglibyśmy się spodziewać. W nowym odcinku podcastu „O co chodzi z tą nauką” Weronika Puszkar rozmawia z Michałem Walesiakiem z Instytutu Biologii Ssaków PAN o tym, jak działa naturalna regeneracja lasów i dlaczego czasem warto, by człowiek po prostu nie przeszkadzał naturze 

Amazonia może zamienić się w sawannę jeszcze w tym stuleciu – ostrzegają klimatolodzy. Jednak czy las, który traci siły, potrafi wrócić do życia? Biolog Michał Walesiak wyjaśnia, że  każdy las ma w sobie potencjał do samoistnej odnowy. W glebie ukryty jest tzw. bank nasion – tysiące ziaren, które tylko czekają na moment, by wykiełkować. Gdy stare drzewa padną po wichurze czy pożarze, do gry wkraczają siewki i młode rośliny, a wiatr i zwierzęta pomagają rozsiewać nowe pokolenie drzew.

W rozmowie pojawia się przykład Puszczy Białowieskiej – miejsca, które od wieków przechodziło przez naturalne zaburzenia, by za każdym razem wracać do równowagi. Po dużych wiatrołomach badacze obserwowali, że już po 40 latach młody las wygląda niemal jak dawny drzewostan. To dowód, że ekosystem potrafi się odbudować bez pomocy człowieka, i że natura nie znosi próżni. 

Są jednak miejsca, gdzie proces regeneracji jest trudniejszy. Torfowiska, które w naturalnych warunkach są zbyt wilgotne, by się palić, dziś wysychają przez ocieplenie klimatu. Gdy zajmie się ogniem nie tylko roślinność, ale i sam torf, odtworzenie takiego ekosystemu może potrwać setki lat, a często jest wręcz niemożliwe.

Czasem w regenerację lasów włącza się człowiek – sadząc nowe drzewa po pożarach czy wycinkach. Takie uprawy leśne przypominają rolnictwo: zbiór, orka, nowe nasadzenia. To ważne, bo potrzebujemy drewna. Ale, jak zaznacza Walesiak, lasy tworzone przez naturę są bardziej różnorodne i odporne na przyszłe zaburzenia środowiska.Najnowszy odcinek  „O co chodzi z tą nauką” to opowieść o sile ekosystemów, które same potrafią znaleźć sposób na przetrwanie, jeśli tylko damy im czas. Podcast jest  wspólnym projektem Czwórki Polskiego Radia i Polskiej Akademii Nauk. Najnowszego odcinka posłuchasz tutaj.

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi