Kobiety coraz silniejsze w polskiej nauce. Ogłoszono listę laureatek 25. edycji programu L’Oréal–UNESCO

Program L’Oréal–UNESCO Dla Kobiet i Nauki obchodzi 25-lecie. Tegoroczna edycja przyniosła rekordową liczbę 389 zgłoszeń i po raz pierwszy wyróżniła aż osiem badaczek. To sygnał, że głos kobiet w polskiej nauce staje się coraz wyraźniejszy, a systemowe wsparcie realnie wpływa na rozwój ich karier 

Podczas warszawskiej gali ogłoszono nazwiska ośmiu stypendystek reprezentujących chemię, nauki biologiczne, medycynę i biotechnologię. W wydarzeniu uczestniczyli partnerzy programu: Polski Komitet ds. UNESCO, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Akademia Nauk oraz UN Global Compact Network Poland.

Jury pod przewodnictwem prof. Ewy Łojkowskiej wybrało osiem projektów. L’Oréal przyznał cztery stypendia habilitacyjne po 40 tys. zł, trzy doktoranckie po 35 tys. zł oraz stypendium magistranckie w wysokości 25 tys. zł. Każda nagrodzona otrzymała także wyróżnienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w wysokości 15 tys. zł.

W kategorii magistranckiej nagrodzono mgr inż. Barbarę Fabjanowicz z Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Chemii Organicznej PAN. Jej prace dotyczą efektywnych metod syntezy organicznej, w tym reakcji aktywowanych światłem widzialnym, umożliwiających szybkie i energooszczędne tworzenie złożonych związków chemicznych.

Wśród doktorantek wyróżniono trzy badaczki. Mgr inż. Aneta Magiera z Instytutu Chemii Fizycznej PAN analizuje wnikanie leków przeciwnowotworowych do żywych komórek i współtworzyła odczynnik Cell IN wykorzystywany już komercyjnie. Lek. Zuzanna Nowicka Kaszkowiak z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi bada wpływ radioterapii i chemioterapii na układ odpornościowy w raku płuca i odbytnicy oraz współtworzyła test biodozymetryczny do wykrywania ekspozycji na promieniowanie. Mgr inż. Aleksandra Rudzka z Politechniki Warszawskiej zajmuje się biokatalizą i wykorzystaniem enzymów do tworzenia chiralnych bloków budulcowych ważnych dla farmacji.

W kategorii habilitacyjnej wyróżniono cztery badaczki z obszaru szeroko rozumianej biomedycyny. Dr inż. Anna Jarząb z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN analizuje białka w kontekście odporności i projektuje rozwiązania ukierunkowane na choroby zakaźne, w tym szczepionkę przeciw czerwonkom bakteryjnym. Dr Katarzyna Majzner z Uniwersytetu Jagiellońskiego rozwija obrazowania ramanowskie i metody uczenia maszynowego do oceny dysfunkcji komórek, szczególnie w badaniach nad lekoopornością. Dr Aleksandra Milewska z Małopolskiego Centrum Biotechnologii bada wirusy dróg oddechowych, wykorzystując modele nabłonka in vitro, co pomaga przewidywać zagrożenia i tworzyć skuteczniejsze terapie. Dr Lidia Wróbel z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej zajmuje się homeostazą białek w komórkach oraz mechanizmami prowadzącymi do chorób neurodegeneracyjnych.

Równość jako siła nauki

Program od 2001 r. wyróżnił już 137 badaczek. Obejmuje nie tylko wsparcie finansowe, lecz także widoczność medialną i mentoring, które realnie wpływają na przebieg karier.

Wyniki najnowszego raportu programu wskazują, że kobiety wciąż rzadziej otrzymują najwyższe stanowiska i są mniej reprezentowane w gremiach decyzyjnych. Nadal częściej doświadczają dyskryminacji i przeciążenia obowiązkami pozanaukowymi. Z drugiej strony rośnie ich udział w publikacjach, grantach i zespołach badawczych, zwłaszcza w młodszych pokoleniach naukowczyń. Dlatego program pełni rolę stabilizującą i wzmacniającą. 

Prof. dr hab. Katarzyna Starowicz-Bubek z Polskiej Akademii Nauk, podkreśla, że „program L’Oréal–UNESCO Dla Kobiet i Nauki stanowi przykład długofalowego, odpowiedzialnego zaangażowania w rozwój kompetencji i możliwości badaczek pracujących w Polsce. Wspierając je na kluczowych etapach kariery, program tworzy realne warunki do pełniejszego wykorzystania ich potencjału, wzmacnia ich pozycję zawodową i ułatwia dostęp do zasobów niezbędnych do prowadzenia ambitnych projektów badawczych”.

Dlaczego takie programy mają znaczenie

Zgromadzone dane jednoznacznie pokazują, że różnorodność poprawia jakość decyzji naukowych i zwiększa innowacyjność zespołów. To również fundament skutecznego zarządzania talentami – badaczki częściej opuszczają akademię, gdy brakuje stabilności zatrudnienia, transparentnych procedur i realnych możliwości awansu. Wsparcie finansowe, mentoring i widoczność oferowane przez program zmniejszają ryzyko takiego odpływu.

Stypendystki podkreślają, że wyróżnienie przekłada się nie tylko na rozwój projektów, lecz także na zwiększoną rozpoznawalność, nowe kontakty naukowe i poczucie bezpieczeństwa zawodowego. Są to czynniki wzmacniające odporność na systemowe i kulturowe bariery obecne w świecie nauki.

L’Oréal i UNESCO od 1998 r. wspólnie realizują inicjatywy wspierające kobiety w nauce na całym świecie. Globalny program działa w 140 krajach i objął ponad 4400 naukowczyń. Siedem z nich po otrzymaniu wyróżnienia zdobyło Nagrodę Nobla. W Polsce program jest pierwszym i najdłużej działającym systemowym wsparciem dla kobiet w nauce, a jego rozpoznawalność rośnie z każdą edycją.

• Polska Akademia Nauk