Największy w Polsce projekt badający mikrobiom jelitowy

Najbardziej kompleksowy w Polsce projekt analizy mikrobiomu jelitowego może wyznaczyć nowe standardy w badaniach nad zdrowiem, chorobami i terapiami spersonalizowanymi

Zespół Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN oraz firmy Ardigen stworzył pierwszą tak szeroką bazę danych, łączącą informacje mikrobiologiczne, genetyczne i fenotypowe dotyczące polskiej populacji. Mapa Mikrobiomu Polski powstała, by opisać skład i zmienność mikrobioty jelitowej mieszkańców naszego kraju. Projekt objął zarówno osoby zdrowe, jak i pacjentów onkologicznych poddawanych immunoterapii, tworząc przekrojowy zestaw danych o różnorodności mikrobiologicznej oraz jej powiązaniach ze stanem zdrowia.

Kluczowym założeniem projektu było połączenie trzech rodzajów danych: mikrobiologicznych, genetycznych i fenotypowych. Tak skonstruowany zasób umożliwia szczegółową analizę zależności między mikrobiotą, cechami organizmu a odpowiedzią na leczenie. Ten pierwszy tego typu zbiór w Polsce stanowi punkt odniesienia dla przyszłych badań klinicznych i rozwojowych w obszarze zdrowia jelitowego.

Instytut Chemii Bioorganicznej PAN odpowiadał za rekrutację uczestników, pobór próbek biologicznych, przetwarzanie materiału oraz analizy laboratoryjne. Zespół prowadził sekwencjonowanie materiału genetycznego i metagenomicznego, a także opracowywał charakterystyki populacyjne. Dzięki zapleczu badawczemu ICHB PAN udało się stworzyć reprezentatywny, wysokiej jakości obraz mikrobiomu Polaków.

„Mapa Mikrobiomu Polski to nie tylko zbiór danych. To gotowa platforma do rozwoju nowych produktów diagnostycznych i terapeutycznych opartych na danych populacyjnych” – podkreśla dr Kaja Milanowska-Zabel z Ardigen.

Od badań do zastosowań klinicznych i konsumenckich

Zebrane dane mają wartość nie tylko naukową. Mogą przyczynić się do rozwoju narzędzi diagnostycznych, terapii mikrobiotycznych i dietetyki spersonalizowanej, a także do opracowania probiotyków dopasowanych do cech populacyjnych. Zasób pozwala analizować mikrobiotę w różnych jednostkach chorobowych oraz obserwować, jak zmienia się ona w odpowiedzi na leczenie.

Wyniki projektu stanowią też podstawę do tworzenia zakresów referencyjnych specyficznych dla polskiej populacji, co ma istotne znaczenie dla interpretacji wyników badań mikrobiomu. Wiedza o tym, jakie wartości stanowią normę dla mieszkańców Polski, może znacząco poprawić jakość interpretacji wyników zarówno w diagnostyce konsumenckiej, jak i klinicznej.

„Każdy z nas nosi w sobie ekosystem większy i bardziej złożony niż dżungla tropikalna, tylko że ukryty w jelitach. W Mapie Mikrobiomu Polski po raz pierwszy skatalogowaliśmy ten mikrokosmos na poziomie całej populacji. Teraz ta wiedza przestaje być zamknięta w publikacjach naukowych. Zaczyna pracować dla pacjentów, lekarzy i innowatorów. To prawdziwa translacja nauki do rzeczywistości” – podkreśla kierowniczka projektu, prof. Anna Philips z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN.

We wrześniu 2025 r. dane zgromadzone w ramach projektu zostały zakupione przez firmę Onebiome, która planuje wykorzystać je do rozwoju produktów i usług związanych z analizą mikrobiomu, biobankowaniem oraz monitorowaniem zmian mikrobioty jelitowej w czasie. Firma zamierza dostroić swoje modele analityczne do specyfiki polskiej populacji oraz opracować zakresy referencyjne odpowiadające lokalnemu zróżnicowaniu mikrobiomu.

• Nauki medyczne