Update języka. O życiu słów, które same się aktualizują

Mówimy tym samym językiem, ale coraz rzadziej rozumiemy to samo. Słowa, które kiedyś łączyły pokolenia, dziś mogą dzielić. W nowym odcinku O co chodzi z tą nauką Weronika Puszkar i dr Wojciech Włoskowicz z Instytutu Języka Polskiego PAN opowiadają, jak zmienia się język i co te zmiany mówią o nas samych

Kiedy ktoś z zachwytem opowiada o „epickim epizodzie nowego sezonu”, dla jednych to naturalny język popkultury, dla innych kompletny semantyczny chaos. Współczesna polszczyzna coraz częściej przejmuje angielskie znaczenia. Czasem dlatego, że słowa brzmią podobnie, a czasem dlatego, że internet i media podpowiadają nam najprostsze rozwiązania. Stąd „epicki” w sensie „świetny”, „epizod” jako „odcinek”, a „sezon” jako popkulturowa oczywistość.

Nie wszystkie zmiany wynikają z wpływów angielszczyzny. Część rodzi się z czystej potrzeby. Świat przynosi nowe zjawiska, więc język musi wymyślać dla nich nowe etykiety. „Chmura”, dawniej po prostu obłok, zaczęła oznaczać zapisywanie danych na serwerach. „Ciasteczka” przestały być wyłącznie słodkim wspomnieniem dzieciństwa i stały się elementem każdego internetowego okna dialogowego. A „plomba” trafiła z gabinetu stomatologicznego do architektury, opisując budynki wciskane między istniejące kamienice.

Ewoluuje też codzienny slang. „Browar”, „kasa” czy „fura” mają dziś po kilka znaczeń, funkcjonują równolegle i często zacierają granice między językiem oficjalnym a podwórkowym. Inne słowa, jak dawne „sklep”, które kiedyś oznaczało piwnicę pokazują, jak daleko współczesna polszczyzna odeszła od własnych korzeni.

Każda taka zmiana niesie konsekwencje. Czasem ułatwia komunikację, czasem przeciwnie – prowadzi do nieporozumień między pokoleniami. I choć część użytkowników języka broni tradycyjnych znaczeń, codzienność swoje robi: jeśli nowe użycie odpowiada realnej potrzebie, prędzej czy później trafi do słowników.

„O co chodzi z tą nauką” to popularnonaukowy podcast radiowej Czwórki i Polskiej Akademii Nauk, w którym badaczki i badacze opowiadają o tym, jak działa świat – od zmian klimatu i języka, po sztuczną inteligencję i tajemnice ludzkiej psychiki. Krótko, przystępnie i bez akademickiego zadęcia.

Najnowszego odcinka można posłuchać tutaj.

• Nauki humanistyczne i społeczne