Człowiek 2.0: Gdy komórka traci równowagę. Prof. Chacińska o roli mitochondriów w zdrowiu i chorobie

Mitochondria to nie tylko „elektrownie” naszych komórek. Coraz częściej badacze widzą w nich klucz do zrozumienia i leczenia chorób, które jeszcze niedawno uznawano za nieuleczalne. W podcaście Człowiek 2.0 Jan Stradowski rozmawia z prof. Agnieszką Chacińską, dyrektorką Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN (IMol) o tym, jak poznanie działania tych mikroskopijnych struktur może otworzyć drogę do nowych terapii

IMol, którym kieruje prof. Chacińska, to pierwszy od 25 lat nowy instytut naukowy Polskiej Akademii Nauk. Powstał po to, by przyjrzeć się życiu w jego najbardziej podstawowym wymiarze – na poziomie cząsteczek i ich współdziałania w komórkach. Badacze analizują funkcjonowanie tzw. maszyn molekularnych, czyli złożonych kompleksów białek i kwasów nukleinowych napędzających procesy życiowe. To prace o charakterze podstawowym, ale prowadzące do wniosków o dużym znaczeniu praktycznym, również dla medycyny.

Prof. Chacińska wyjaśnia, że zaburzenia pracy mitochondriów mogą prowadzić nie tylko do rzadkich chorób genetycznych, ale też do znacznie częściej występujących schorzeń, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona. Jej zespół bada, co dzieje się w komórce, gdy białka przeznaczone do mitochondriów nie trafiają na miejsce. Okazuje się, że organizm reaguje wtedy jak dobrze zaprogramowana fabryka – uruchamia system czyszczenia, tzw. proteasom, który rozkłada zalegające cząsteczki. Problem pojawia się wtedy, gdy mechanizm obronny zaczyna działać zbyt intensywnie i niszczy również białka, które mogłyby zostać wykorzystane.

Zrozumienie tego procesu otworzyło nowy kierunek badań. Naukowcy z IMol wykazali, że selektywne hamowanie proteasomu w sytuacjach stresu mitochondrialnego może pomóc komórce odzyskać równowagę. To jeszcze nie lek, ale obiecująca koncepcja terapii wspomagającej, która w przyszłości mogłaby łagodzić objawy chorób mitochondrialnych i neurodegeneracyjnych.

W podcaście pojawia się również szerszy kontekst. Edycja genomu mitochondrialnego, jeszcze niedawno uważana za niemożliwą, dziś staje się realna. W Stanach Zjednoczonych dopuszczono do użytku pierwszy lek na chorobę mitochondrialną – elamipretyd. W laboratoriach takich jak IMol nadal jednak kluczowe pozostaje jedno: zrozumieć, jak dokładnie działają mechanizmy decydujące o zdrowiu i chorobie.

Prof. Chacińska podkreśla także konieczność inwestycji w naukę oraz zwiększenia dynamiki instytucjonalnej. Jej zdaniem Polska dysponuje znacznym potencjałem badawczym, ale bez większego finansowania i otwarcia się na międzynarodowych naukowców trudno będzie utrzymać tempo rozwoju.

Najnowszy odcinek podcastu Jana Stradowskiego to rozmowa o badaniach, które zaczynają się od mikroskopijnych cząsteczek, a mogą odmienić los pacjentów cierpiących na choroby, na które wciąż nie ma skutecznego leczenia.

Gościni: prof. Agnieszka Chacińska, dyrektorka Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN (IMol) w Warszawie.
Prowadzący: Jan Stradowski.

Podcast Człowiek 2.0 powstaje dla Polskiej Akademii Nauk. Dostępny jest na Spotify i YouTubie.

• Nauki medyczne