Polskość między dumą a lękiem. Psychologia wyjaśnia, skąd biorą się podziały

Spór o polskość nie jest wyłącznie konfliktem politycznym. Ma także wymiar psychologiczny. W najnowszym odcinku podcastu Człowiek 2.0 dr hab. Marta Marchlewska z Instytutu Psychologii PAN wyjaśnia, w jaki sposób to, jak definiujemy naród, wiąże się z poczuciem kontroli, samooceną i sposobem radzenia sobie z niepewnością

Zespół Instytutu Psychologii PAN bada zjawisko narcyzmu narodowego. Badaczka opisuje je jako „fasadową identyfikację z własnym narodem” – opartą na głośnych deklaracjach wielkości i wyjątkowości, które nie zawsze przekładają się na realne działania na rzecz wspólnoty. 

Badania pokazują, że taka postawa często wiąże się z indywidualnymi trudnościami. Dr Marchlewska wskazuje m.in. na „niskie poczucie kontroli nad własnym życiem” oraz „niską samoocenę”. Wyolbrzymione utożsamienie z narodem może pełnić funkcję kompensacyjną, a wspólnota ma dostarczyć poczucia mocy i znaczenia, którego brakuje na poziomie jednostki.

Narcyzm narodowy łączy się także z podatnością na myślenie spiskowe. Badaczka wyjaśnia, że przekonanie, iż istnieją siły potajemnie działające przeciwko Polsce, „pozwala poczuć się lepiej” i wzmacnia wiarę, że „nasza grupa jest wyjątkowa”. W dłuższej perspektywie sprzyja to wykluczaniu i tworzeniu ostrych granic między „prawdziwymi” i „nieprawdziwymi” członkami wspólnoty.

Badacze z Instytutu Psychologii PAN w eksperymentach sprawdzają również, czy można osłabić skłonność do wykluczania innych poprzez zmianę tonu przekazu o Polsce. W rozmowie Jana Stradowskiego pojawia się też pytanie o to, jak te mechanizmy będą działały w świecie zdominowanym przez media społecznościowe i sztuczną inteligencję. 

Najnowszego odcinka podcastu Człowiek 2.0 można posłuchać TUTAJ:

• Nauki humanistyczne i społeczne
• Polska Akademia Nauk