Szeptuchy: archiwum głosów kultury

Badaczki z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk podróżują po Polsce i nagrywają rozmowy z artystami, performerami i badaczami. Z tych spotkań powstaje podcast „Szeptuchy. O kulturze w Europie środka” – cykl rozmów o kulturze regionu widzianej z perspektywy ludzi, którzy ją współtworzą

Podcast prowadzą dr hab. Joanna Roszak i dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk z Instytutu Slawistyki PAN. Inspiracją dla nazwy cyklu stała się postać szeptuchy – ludowej uzdrowicielki znanej z tradycji Podlasia. We wsiach szeptuchy leczyły modlitwami, zaklęciami i ziołami. W podcaście ich postać staje się symbolem wiedzy przekazywanej w bezpośrednich relacjach między ludźmi, często funkcjonującej poza instytucjami. 

„Tytułowe szeptuchy są dla mnie figurą wiedzy spoza instytucji, zakorzenionej w miejscu, doświadczeniu i w relacji z drugim człowiekiem” – mówi dr hab. Joanna Roszak. „Europa Środkowa i Wschodnia to nie margines, lecz przestrzeń napięć i artystycznych transgresji” – dodaje dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk. 

Rozmowy dotyczą różnych tematów: od pracy z muzyką tradycyjną i lokalnymi językami po współczesny teatr dokumentalny czy działania artystyczne powstające na styku kultur regionu.  Badaczki spotykają się z rozmówcami tam, gdzie pracują i tworzą – w teatrach, pracowniach artystycznych czy lokalnych ośrodkach kultury. Dzięki temu podcast jest nie tylko zapisem rozmów, lecz także formą badań terenowych.

Wśród rozmówców podcastu są m.in. aktorka i reżyserka Agnieszka Przepiórska, wokalistka i badaczka muzyki tradycyjnej Maniucha Bikont, reżyserka Monika Kozłowska związana z teatrem dokumentalnym oraz duet Sw@da i Niczos, eksperymentujący z językami słowiańskimi i formami performatywnymi.

Każdy odcinek podcastu jest dla autorek kolejnym punktem na mapie kultury Europy Środkowo-Wschodniej. Cykl pokazuje środowiska rzadziej obecne w dużych instytucjach kultury, które jednak odgrywają ważną rolę w życiu artystycznym regionu.

„Każdy odcinek to punkt na tej mapie. Każda rozmowa to zapis wiedzy, która mogłaby zniknąć, gdyby jej nie wysłuchać” – mówi dr hab. Wróblewska-Trochimiuk.

• Nauki humanistyczne i społeczne
• Polska Akademia Nauk