Od laboratorium do bezpieczeństwa. Dlaczego Polska gubi technologie po drodze

Najważniejsze technologie rzadko powstają na zamówienie. Zwykle rodzą się jako efekt badań podstawowych, prowadzonych przez wiele lat bez konkretnego planu zastosowania. W trzecim odcinku Rozmów Akademii pada pytanie, czy Polska potrafi wykorzystać ten potencjał i przełożyć go na bezpieczeństwo oraz rozwój

Wojciech Brzeziński rozmawia z prof. Markiem Konarzewskim, prezesem PAN, prof. Michałem Żmihorskim, dyrektorem Instytutu Biologii Ssaków PAN, oraz Piotrem Warzybokiem z Vigo Photonics.

Bezpieczeństwo zaczyna się na poziomie zasobów i odporności systemów. Widać to choćby w podejściu do krajobrazu przygranicznego: wiedza biologów i ekologów przekłada się na przywracanie mokradeł, zarządzanie terenem i wzmacnianie odporności granic. Zasoby środowiskowe stają się kluczowe nie tylko dla gospodarki, lecz także dla bezpieczeństwa.

Drugim elementem jest przemysł zdolny rozwijać technologię. W modelu dual use produkt funkcjonuje na rynku cywilnym, buduje kompetencje i moce produkcyjne, a w razie potrzeby może być szybko dostosowany do zastosowań obronnych. Bez tego nie ma ani skali, ani ciągłości.

Kluczowy pozostaje cały łańcuch dostaw. Suwerenność technologiczna zaczyna się nie od gotowego produktu, lecz od komponentów, produkcji, serwisu i zdolności ich rozwijania. Jeśli te elementy znajdują się poza krajem, końcowy produkt ma ograniczone znaczenie.

Zdaniem rozmówców w Polsce nie brakuje ludzi ani pomysłów. Brakuje mechanizmu, który przeprowadzi technologię przez cały proces – od laboratorium do rynku. Projekty najczęściej zatrzymują się w „dolinie śmierci”: są już zaawansowane, ale wciąż nieopłacalne. Bez wsparcia państwa wypadają z obiegu – i to na etapie, na którym tracimy najwięcej potencjalnie użytecznych rozwiązań.

Problemem jest także awersja do ryzyka. Oczekiwanie szybkich efektów hamuje innowacje. Większość projektów badawczych nie kończy się produktem, ale buduje wiedzę, kompetencje i infrastrukturę potrzebne do kolejnych prób.

Pytanie nie brzmi więc, czy inwestować w naukę, lecz czy Polska potrafi stworzyć system łączący badania, przemysł i potrzeby państwa – taki, w którym pomysły nie kończą się na publikacjach, lecz trafiają do praktyki.

Podcastu Rozmowy Akademii można posłuchać tutaj. https://youtu.be/4q0KL9IP4vA 

• aktualności
• Nauki biologiczne i rolnicze
• Nauki techniczne
• Polska Akademia Nauk