Co starożytne DNA mówi o współczesnych alergiach

Wedle powszechnej opinii alergie to pomyłka ewolucji: układ odpornościowy, który kiedyś musiał działać szybko i agresywnie, dziś reaguje na rzeczy zupełnie niegroźne. W świecie znacznie czystszym niż ten sprzed tysięcy lat organizm wciąż działa według dawnych zasad – i właśnie dlatego mamy uczulenia na pyłki, kurz czy jedzenie

Nowe badania sugerują jednak, że ta historia jest bardziej złożona. Analiza starożytnego DNA pokazuje, że część genów, które pomagały naszym przodkom walczyć z infekcjami, mogła jednocześnie zmniejszać ryzyko alergii i astmy.

Zespół kierowany przez genetyka Javiera Maravall Lópeza z Uniwersytetu Harvarda połączył dane współczesnych badań medycznych z dużym zbiorem próbek starożytnego DNA obejmującym materiał genetyczny niemal 16 tys. osób żyjących od 18 tys. do 200 lat temu. Dzięki temu naukowcy mogli prześledzić, jak zmieniały się geny związane z odpornością – od czasów łowców-zbieraczy po rozwój rolnictwa i powstanie pierwszych dużych osad.

Wyniki częściowo potwierdziły wcześniejsze przypuszczenia. Niektóre warianty genów, które pomagały chronić ludzi przed gruźlicą, grypą czy infekcjami jelitowymi, są dziś powiązane z większym ryzykiem chorób autoimmunologicznych, czyli takich, w których układ odpornościowy zaczyna atakować własny organizm.

Badacze zauważyli jednak coś, czego wcześniejsze modele nie uwzględniały. Część zmian genetycznych rozpowszechnionych po pojawieniu się rolnictwa nie tylko wzmacniała ochronę przed infekcjami, ale też ograniczała reakcje związane z alergicznym stanem zapalnym.

Zmiany dotyczyły przede wszystkim tkanek mających bezpośredni kontakt z drobnoustrojami, takich jak płuca i jelita. Organizm stawał się skuteczniejszy w blokowaniu infekcji, a jednocześnie niektóre mechanizmy odpowiedzialne za nadmierne reakcje alergiczne były osłabiane.

To istotna różnica. Popularna teoria zakładała, że ewolucja po prostu „podkręciła” nasz układ odpornościowy. Nowe wyniki sugerują raczej bardziej precyzyjne dostrajanie jego poszczególnych elementów.

Will Barrie, genetyk ewolucyjny z Uniwersytetu Cambridge, który nie uczestniczył w badaniu, twierdzi, że popularna hipoteza o alergiach jako prostym skutku życia w „brudniejszym” świecie jest zbyt uproszczona. Jego zdaniem w dawnych populacjach dobór naturalny mógł najpierw premiować szybkie i agresywne reakcje odpornościowe potrzebne do przetrwania częstych infekcji. Dopiero później, wraz ze zmianą stylu życia po rozwoju rolnictwa, organizm zaczął częściowo wyhamowywać część tych reakcji.

Barrie zwraca uwagę, że współczesny układ odpornościowy może być efektem wielu kolejnych kompromisów ewolucyjnych nakładających się przez tysiące lat. Każda epoka stawiała przed ludźmi inne wyzwania: pasożyty, epidemie, życie w coraz większych skupiskach czy zmieniającą się dietę.

Źródła:

• Elie Dolgin, „Ancient DNA tests the notion that allergies are due to our dirtier past”, Science News, https://www.sciencenews.org/article/ancient-dna-allergies-dirtier-past
• Javier Maravall-López et al., Ancient DNA reveals that natural selection has upregulated the immune system over the last 10,000 years, bioRxiv, 2026
• A. Akbari et al., Ancient DNA reveals pervasive directional selection across West Eurasia, Nature, 2026

• Nauki medyczne