Zwierzęta prowadzą rozmowy. Naukowcy zaczynają je rozumieć

Mysz rozpoznaje sąsiada po głosie. Bonobo łączy kilka sygnałów w bardziej złożony komunikat. Szympans przekuje informację o wspólnym budowaniu gniazda. Jeszcze kilkanaście lat temu większość takich zachowań pozostawała poza zasięgiem nauki. Dziś badacze dysponują tysiącami godzin nagrań, czułymi mikrofonami i algorytmami zdolnymi analizować ogromne zbiory danych. Dzięki temu zaczynają odczytywać znaczenie niektórych zwierzęcych komunikatów

Jednym z najnowszych przykładów są afrykańskie myszy pręgowane – niewielkie gryzonie żyjące w rodzinnych grupach na terenach południowej Afryki. W pracy opublikowanej w czasopiśmie Current Biology zespół kierowany przez prof. Nicolasa Mathevona z Uniwersytetu Jean Monnet w Saint-Étienne wykorzystał nagrania wydawanych przez te zwierzęta ponad 120 tys. sygnałów ultradźwiękowych. Badacze rozmieścili wokół gniazd sieć mikrofonów, a następnie wykorzystali algorytmy uczenia maszynowego do analizy zgromadzonego materiału.

Okazało się, że każda grupa rodzinna ma własne cechy głosowe. Myszy umieją rozpoznawać, czy sygnał pochodzi od członka ich grupy, od sąsiada czy od całkowicie obcego osobnika. Gdy naukowcy odtwarzali nagrania, zwierzęta reagowały odmiennie w zależności od nadawcy. Na głos współlokatora zwykle nie zwracały większej uwagi. Głos sąsiada wywoływał czujność. Najsilniejszą reakcję wzbudzał natomiast głos nieznajomego. Autorzy badania wykazali również, że zwierzęta wykorzystują różne typy sygnałów w zależności od miejsca i sytuacji. Niektóre pojawiają się głównie w pobliżu gniazda, inne częściej na granicach terytorium. Zdaniem badaczy pomaga to utrzymywać relacje zarówno z członkami własnej grupy, jak i z sąsiadami.

Szympansy łączą sygnały

Jeszcze bardziej złożone zachowania opisano u szympansów. Catherine Crockford z Instytutu Nauk Kognitywnych w Lyonie oraz Roman Wittig z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka od lat prowadzą badania w Parku Narodowym Taï na Wybrzeżu Kości Słoniowej. W tym czasie zgromadzili około 20 tys. godzin nagrań i obserwacji dzikich szympansów. W opublikowanej niedawno pracy wykazali, że zwierzęta potrafią łączyć różne odgłosy w krótkie sekwencje. Nie są to przypadkowo następujące po sobie dźwięki. W wielu przypadkach tworzą  odrębny komunikat o nowym znaczeniu.

Badacze opisali szesnaście kombinacji złożonych z dwóch zasadniczych sygnałów. Część z nich modyfikuje lub doprecyzowuje znaczenie jednego z elementów. W innych przypadkach połączenie dwóch odgłosów przekazuje informację, której nie można wywnioskować z każdego z nich osobno. Jedna z takich kombinacji ma oznaczać zachętę do wspólnego budowania gniazda na noc.

Wyniki te są szczególnie interesujące, ponieważ przez wiele lat zdolność do tworzenia nowych znaczeń poprzez łączenie prostszych elementów uważano za cechę charakterystyczną ludzkiego języka. Badania szympansów sugerują, że podobne mechanizmy mogą występować również u innych naczelnych.

Bonobo łagodzą napięcia

Podobne obserwacje pochodzą z badań bonobo prowadzonych w Demokratycznej Republice Konga. Mélissa Berthet z Uniwersytetu Mediolańskiego przez dziewięć miesięcy śledziła grupy żyjące w lasach deszczowych, dokumentując sytuacje, w których pojawiały się określone sygnały głosowe. Każdego dnia zapisywała szczegóły dotyczące zachowania zwierząt: czy odpoczywały, przemieszczały się, żerowały, były same czy przebywały w towarzystwie innych osobników. Dopiero zestawienie tych obserwacji z nagraniami pozwoliło dostrzec powtarzające się wzorce.

Także w przypadku bonobo okazało się, że niektóre kombinacje sygnałów dźwiękowych mają znaczenie odmienne od ich pojedynczych elementów. Jedna z nich pojawia się szczególnie często podczas napiętych sytuacji społecznych. „Myślę, że to sposób powiedzenia: chciałbym, żebyśmy się pogodzili” – mówiła Berthet.

Naukowcy podkreślają, że interpretacja takich komunikatów zawsze wymaga ostrożności. Jednocześnie coraz więcej badań wskazuje, że zwierzęta wykorzystują znacznie bogatsze systemy komunikacji, niż jeszcze niedawno przypuszczano.

Sztuczna inteligencja pomaga słuchać

Wspólnym elementem większości współczesnych badań nad komunikacją zwierząt jest wykorzystanie sztucznej inteligencji. Liczba rejestrowanych sygnałów jest tak duża, że ich ręczna analiza byłaby praktycznie niemożliwa. „Uczenie maszynowe jest absolutnie niezbędne. Mamy zbyt wiele wokalizacji, by człowiek mógł samodzielnie je przeanalizować” – podkreśla prof. Nicolas Mathevon.

Algorytmy pomagają grupować podobne sygnały, wykrywać powtarzające się wzorce oraz szukać zależności między dźwiękami a zachowaniem zwierząt. Dzięki temu badacze mogą analizować setki tysięcy nagrań i porównywać wyniki między populacjami, a nawet gatunkami.

Badania nad rozszyfrowywaniem zwierzęcej komunikacji przyspieszyły również dzięki nagrodzie Dolittle Prize. Jej celem jest wspieranie projektów, które mogą prowadzić do lepszego zrozumienia sposobów porozumiewania się zwierząt. Wśród tegorocznych finalistów znalazły się projekty dotyczące myszy pręgowanych, szympansów, bonobo oraz zeberki australijskiej.

Źródła

Katie Hunt, CNN, „Scientists are cracking the code of interspecies communication. Is that a good thing?”, 3 czerwca 2026.

Léo Perrier i in., „Ultrasonic signals support a large-scale communication landscape in wild mice”, Current Biology 35(19), 2025.

Catherine Crockford i in., badania nad łączeniem sygnałów przez szympansy, Science, 2025.

• Nauki biologiczne i rolnicze