Dwie osoby mogą ważyć tyle samo i mieć identyczny wskaźnik BMI, a mimo to różnić się ryzykiem zmian w mózgu związanych ze starzeniem. Badanie z udziałem ponad 18 tys. osób pokazuje, że decydujące znaczenie ma nie tylko ilość tkanki tłuszczowej, lecz przede wszystkim miejsce jej odkładania

Od lat wiadomo, że otyłość zwiększa ryzyko otępienia i innych chorób neurodegeneracyjnych. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że sam wskaźnik masy ciała (BMI) nie oddaje w pełni tego ryzyka. Znacznie ważniejsze może być rozmieszczenie tkanki tłuszczowej.

Do takich wniosków doszli naukowcy z The Hong Kong Polytechnic University, którzy przeanalizowali dane ponad 18 tys. uczestników brytyjskiego projektu UK Biobank. Jak podkreślają autorzy publikacji w Nature Mental Health, jest to pierwsze badanie na tak dużą skalę, które jednocześnie porównuje rozmieszczenie tkanki tłuszczowej z budową mózgu, jego sieciami połączeń oraz wynikami testów funkcji poznawczych.

Badacze zestawili szczegółowe pomiary zawartości tłuszczu w różnych częściach ciała z obrazami rezonansu magnetycznego mózgu oraz wynikami testów poznawczych. Pozwoliło to sprawdzić, czy poszczególne rodzaje tkanki tłuszczowej wiążą się z odmiennymi zmianami w układzie nerwowym.

Nie każdy tłuszcz szkodzi tak samo

Analizy wykazały, że tłuszcz zgromadzony w ramionach, nogach, tułowiu i jamie brzusznej wiąże się z różnymi wzorcami zmian w mózgu. Obejmują one odmienne obszary odpowiedzialne m.in. za pamięć, emocje, ruch czy funkcjonowanie pnia mózgu. Najbardziej niepokojące wyniki dotyczyły tłuszczu trzewnego. Był to jedyny rodzaj tkanki tłuszczowej bezpośrednio związany z uszkodzeniami istoty białej mózgu.

Istota biała tworzy sieć połączeń między neuronami, umożliwiając sprawne przekazywanie informacji. Jej uszkodzenia wiążą się z chorobą małych naczyń mózgowych, naczyniowymi zaburzeniami poznawczymi i zwiększonym ryzykiem rozwoju otępienia.

Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie dowodzi, że tłuszcz trzewny bezpośrednio powoduje uszkodzenia mózgu. Autorzy wskazują jednak mechanizm, który może wyjaśniać zaobserwowaną zależność. Tłuszcz trzewny jest aktywną metabolicznie tkanką wydzielającą liczne substancje prozapalne. Przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu może obejmować cały organizm, a następnie prowadzić również do zmian zapalnych w mózgu i uszkodzeń istoty białej. Tkanka tłuszczowa odkładająca się pod skórą lub w kończynach wydziela znacznie mniej takich czynników. Wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami, które wskazywały także na rolę zaburzeń gospodarki glukozowo-insulinowej w przyspieszonym starzeniu mózgu u osób z dużą ilością tłuszczu trzewnego.

Ryzyko, które można zmniejszyć

Autorzy podkreślają, że większy obwód talii nie oznacza nieuchronnego rozwoju otępienia. Badanie pokazuje jednak, że rozmieszczenie tkanki tłuszczowej może być znacznie lepszym wskaźnikiem zagrożenia niż sam BMI.

„Regionalne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej jest czynnikiem ryzyka, który można modyfikować. Ograniczenie ilości tłuszczu trzewnego dzięki zmianom stylu życia może otworzyć nowe możliwości zapobiegania chorobom neurodegeneracyjnym” –  mówi prof. Anqi Qiu, neuroinformatyczka z The Hong Kong Polytechnic University.

Naukowcy zaznaczają, że potrzebne są kolejne badania, które pozwolą potwierdzić związek przyczynowo-skutkowy oraz dokładniej wyjaśnić mechanizmy biologiczne łączące tłuszcz trzewny ze starzeniem mózgu.

Źródła:

– Nature Mental Health: Regional adiposity is associated with brain morphology, connectivity and cognitive ageing

– ScienceAlert: Where You Carry Your Body Fat Is Directly Linked to Brain Aging in First-of-Its-Kind Study

• Nauki medyczne