Academia nr 1/2025 – Tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego

Od redakcji

Bolesław Chrobry – władca i jego czasy

Zeszyt „Academii”, który przekazujemy do rąk Czytelników, ma szczególny charakter. Ukazuje się bowiem w roku jubileuszu 1000-lecia koronacji Bolesława Chrobrego. Stąd jego tematyka dotyczy właśnie wydarzeń sprzed 10 wieków. Zarysował się wówczas kształt terytorialny państwa polskiego, który niewiele różnił się od współczesnej mapy Polski. Jest to znaczące, ponieważ następcom Chrobrego nie udało się utrzymać stanu posiadania – co najwyżej starali się z różnym skutkiem, by jak najmniej utracić z nabytków terytorialnych państwa.

Na kolejnych stronach przedstawiamy bardziej i mniej znane wydarzenia związane z koronacją Chrobrego, ale staramy się także oddać klimat epoki. Poznajemy okoliczności samej koronacji oraz obraz samego władcy, który wyłania się z zapisków średniowiecznych kronikarzy, a także badań współczesnych mediewistów. Przyglądamy się ludziom żyjącym w państwie pierwszych Piastów: wojownikom, przedstawicielom elit i migrantom, rzucając światło na ich cechy fizyczne i problemy zdrowotne, a nawet pulę genetyczną dawnych mieszkańców ziem polskich. Dowiadujemy się, jakie budowle wznoszono w czasach Chrobrego, a także które spośród ośrodków miejskich powstałych przed 1000 lat przetrwały do naszych czasów. Wreszcie zastanawiamy się, jak pierwszy król Polski był i jest przedstawiany w programach nauczania.

Zamieszczone w niniejszym zeszycie teksty przygotowali wybitni specjaliści reprezentujący różne dyscypliny i ośrodki naukowe oraz różne generacje badaczy. Pokazują nam oni, jak dalece współczesna humanistyka, zwłaszcza archeologia, korzysta z metod badawczych innych dyscyplin, takich jak antropologia fizyczna, biologia molekularna czy fizykochemia. To, na ile ich wykorzystanie przyczynia się do odkrywania tajemnic odległej przeszłości, pozostawiamy ocenie Czytelników.

prof. dr hab. Andrzej Buko

Spis treści

Panorama

• Tomasz Jasiński, RZEKOMA KORONACJA CHROBREGO W 1000 ROKU
• Roman Michałowski, WŁADCA EUROPEJSKI
• Leszek Paweł Słupecki, POWTÓRZONA KORONACJA?
• Andrzej Pleszczyński, CHROBRY W ŚWIETLE ŹRÓDEŁ EPOKI
• Stanisław Rosik, PODBOJE CHROBREGO W LEGENDZIE I RZECZYWISTOŚCI
• Marian Rębkowski, BOLESŁAW CHROBRY NAD BAŁTYKIEM
• Teresa Rodzińska-Chorąży, MONUMENTALNE BUDOWLE Z CZASÓW CHROBREGO
• Mateusz Bogucki, CZYM PŁACONO U ZARANIA POLSKIEJ PAŃSTWOWOŚCI?
• Paweł Sankiewicz, UZBROJENIE SPRZED TYSIĄCA LAT
• Marek Figlerowicz, SPOŁECZEŃSTWO PAŃSTWA PIASTÓW – HISTORIA ODCZYTANA Z DNA
• Wojciech Chudziak, PIASTOWSKA EKSPANSJA I ELITY
• Dariusz Błaszczyk, MIEJSCOWI I OBCY
• Alicja Drozd-Lipińska, JAK DŁUGO ŻYLI? NA CO CHOROWALI?
• Andrzej Buko, WSPÓŁCZESNE MIASTA PAMIĘTAJĄCE CZASY CHROBREGO

Prezentacje

• Mateusz Bogucki, Robert Ryndziewicz, BEZ CZŁOWIEKA SIĘ NIE OBĘDZIE

W obiektywie

• Paweł Sankiewicz, STRAŻNICA DZIEDZICTWA – OPOWIEŚĆ Z OSTROWA LEDNICKIEGO

Punkt widzenia

• Tomasz Stryjek, BOLESŁAW CHROBRY – BOHATER NARODOWY I PROBLEM DLA NAUCZYCIELI HISTORII

Badania w toku

• Daniel Makowiecki, JADŁO PIERWSZYCH PIASTÓW

Zespół redakcyjny

Dariusz Jemielniak redaktor naczelny
Andrzej Buko redaktor prowadzący
Anna Bielec sekretarz redakcji
Mariusz Karwowski dziennikarz
Daniel Sax redaktor wersji angielskiej, tłumacz
Aleksandra Zych redaktor językowy
Dominik Wódz redakcja językowa
Andrzej Figatowski opracowanie graficzne
Sylwia Piwowar fotograf, fotoedytor
Dorota Chabiera koordynator projektu

Rada Naukowa

Marek Konarzewski prezes PAN (przewodniczący)
Dariusz Jemielniak (wiceprzewodniczący)
Andrzej Buko, Patrycja Dołowy, Paweł Golik, Janusz Jurczak, Tomasz Kapitaniak, Marek Krawczyk, Krzysztof Nowak
Druk: Agencja Wydawniczo-Poligraficzna Gimpo

Drzwi Gnieźnieńskie zwane także Drzwiami św. Wojciecha. Przedstawiają 18 scen z życia i męczeńskiej śmierci św. Wojciecha. Wykonane w XII wieku, stanowią zabytek romańskiej sztuki odlewniczej. Osadzone w portalu wewnętrznym kruchty południowej bazyliki prymasowskiej w Gnieźnie.
zdjęcie: fotograf SYLWIA KOŚCIK – PIWOWAR

Magazyn Polskiej Akademii Nauk

nr 1/81/2025 półrocznik ISSN 1733-8662
nakład: 2000 egz.
© Polska Akademia Nauk Biuro ds. Komunikacji i Informacji Naukowej
pl. Defilad 1
00-901 Warszawa

www.pan.pl www.academia.pan.pl academia@pan.pl