Chatboty potrafią wpływać na poglądy i osłabiać wiarę w teorie spiskowe, ale także ją wzmacniać. Coraz więcej badań pokazuje, jak silnym narzędziem perswazji staje się AI 

Ponad dwa tysiące osób z Wielkiej Brytanii wzięło udział w badaniu prowadzonym przez zespół z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Rozmawiały z innymi ludźmi albo z chatbotami o sprawach politycznych i społecznych, między innymi o zakazie korzystania z mediów społecznościowych przez nastolatków, wspomaganym umieraniu i karach za blokowanie dróg podczas protestów. Przed rozmową i po niej uczestnicy określali na stustopniowej skali, jak bardzo zgadzają się z danym postulatem. Po rozmowie z chatbotami ich stanowisko zmieniało się średnio o 8,2 punktu.

Żeby sprawdzić, czy to dużo, badacze porównali wynik chatbotów z wynikami profesjonalistów. Do eksperymentu zaproszono 56 uczestników międzynarodowych turniejów debat oksfordzkich, w tym czterech mistrzów świata i 11 mistrzów kontynentalnych. Udawało im się przesuwać stanowisko uczestników średnio o 4,6 punktu, a więc wyraźnie mniej niż chatbotom.

Dobrym przykładem siły perswazji AI była opisana w badaniu 45-letnia kobieta, która początkowo była zdecydowaną przeciwniczką zaostrzania kar dla uczestników pokojowych protestów. Przed rozmową z Claude’em oceniła swoje poparcie dla takich przepisów na 0 punktów. Model odpowiadał na jej zastrzeżenia i podawał przykłady z innych państw. Po rozmowie jej poparcie wzrosło do 84,7 punktu. Część informacji przedstawionych przez Claude’a była jednak nieścisła albo fałszywa.

Badania nad perswazyjnymi możliwościami chatbotów zaczęły się jeszcze przed pojawieniem się ChatGPT. Już w 2022 roku zespół Robba Willera z Uniwersytetu Stanforda sprawdził, czy model językowy potrafi przekonywać ludzi w sprawach politycznych. Badacze wykorzystali liczące 200 słów teksty napisane przez ludzi i przez AI, dotyczące między innymi podatku węglowego i zakazu broni szturmowej. Oba rodzaje komunikatów w podobnym stopniu wpływały na opinie uczestników, jednak argumentacja AI była przez badanych odbierana jako bardziej racjonalna i w większym stopniu oparta na dowodach, podczas gdy teksty pisane przez ludzi częściej odwoływały się do osobistych historii. Wyniki badania opublikowano w ubiegłym roku w Nature Communications.

Rok wcześniej zespół Toma Costello z Carnegie Mellon University sprawdził, czy chatbot potrafi osłabić wiarę w teorie spiskowe. Uczestnicy opisywali teorię, w którą wierzyli, na przykład dotyczącą zamachów z 11 września albo śmierci księżnej Diany, a następnie odbywali z chatbotem trzy rundy rozmowy. Po dyskusji ich wiara w wybraną teorię spadała średnio o niemal 17 punktów na skali od 0 do 100. Ten sam zespół sprawdził później, czy chatboty mogą działać także w przeciwnym kierunku i przekonywać ludzi do teorii spiskowych. Okazało się, że wiara uczestników w takie teorie rosła mniej więcej w takim samym stopniu, w jakim wcześniej malała po rozmowie z chatbotem, który je podważał.

Zespół Costello sprawdził następnie, co odpowiada za skuteczność chatbota. W eksperymencie modelowi zabroniono używania argumentów podważających daną teorię. Mógł jedynie mówić, dlaczego wiara w nią może być szkodliwa. Okazało się, że wówczas znacznie słabiej przekonywał rozmówców. „Ludzie reagują mniej więcej tak: «Nie podałeś mi żadnych powodów, żebym zmienił zdanie». I dlatego go nie zmieniają” – wyjaśniał na łamach Science Gordon Pennycook, psycholog z Uniwersytetu Cornella i współautor badań nad teoriami spiskowymi.

Problem w tym, że model może równie przekonująco przedstawiać informacje fałszywe. Pokazuje to badanie zespołu Kobiego Hackenburga z Uniwersytetu Oksfordzkiego, opublikowane w Science. Wynika z niego, że modele trenowane tak, by skuteczniej przekonywać ludzi, stawały się jednocześnie mniej prawdomówne. Zdaniem badaczy oznacza to, że modele mogą uczyć się, iż twierdzenia przedstawiane jako fakty są skutecznym narzędziem perswazji, a gdy brakuje im mocnych argumentów, zaczynają sięgać po informacje coraz gorszej jakości.

Zdaniem Hackenburga najważniejszą przewagą chatbotów może być szybkość, bo im więcej twierdzeń pojawiało się w rozmowie, tym skuteczniej zmieniała ona poglądy uczestników. AI może przedstawić takich twierdzeń znacznie więcej niż człowiek. Kiedy badacze ograniczyli długość odpowiedzi modeli i tempo ich tworzenia do poziomu typowego dla ludzi, przewaga chatbotów nad doświadczonymi uczestnikami debat zniknęła.

Źródło:
Kai Kupferschmidt, „AI chatbots are becoming experts at changing people’s minds. What gives them an edge?”, „Science”, 20 sierpnia 2026.

• Nauki humanistyczne i społeczne
• Nauki techniczne