Bumerang z ciosu mamuta i kciuk człowieka. Co jaskinia Obłazowa mówi nam o najstarszych mieszkańcach Polski?
Streszczenie:
W jaskini Obłazowej w Pieninach odkryto wyjątkowy zabytek – bumerang wykonany z ciosu mamuta, datowany na 42 290-39 280 lat temu, co czyni go jednym z najstarszych tego typu przedmiotów w Europie. Obok niego znaleziono kość ludzkiego kciuka oraz ozdoby, co sugeruje rytualne znaczenie znaleziska. Badania wykazały, że kość należała do Homo sapiens, a datowania radiowęglowe i modelowanie bayesowskie potwierdziły obecność ludzi na tym terenie już we wczesnym oryniacienie. Wyniki te rzucają nowe światło na początki symbolicznego myślenia i technicznej innowacyjności człowieka współczesnego w Europie Środkowej
Miejsce akcji: Jaskinia Obłazowa w Pieninach.
Czas: Ponad 40 tysięcy lat temu.
Bohaterowie: Homo sapiens, mamuty i… zagadkowy bumerang z ciosu.
🧭 Skarb z jaskini
W warstwie VIII jaskini Obłazowej archeolodzy odnaleźli coś wyjątkowego: wykonany z ciosu mamuta, wygięty na kształt bumerangu przedmiot sprzed blisko 40 tys. lat. Obok leżała ludzka kość – paliczek kciuka – oraz ozdobne przedmioty, m.in. wisiorki z zębów lisa polarnego i muszla egzotycznego ślimaka Conus. Czy był to grób? Ołtarz? A może ślad pradawnego rytuału?
Dzięki najnowszym metodom datowania radiowęglowego, analizy DNA, kolagenu, izotopów i zaawansowanego modelowania statystycznego, naukowcom udało się określić czas powstania znalezisk: od 42 290 do 39 280 lat temu, czyli w samym sercu tzw. wczesnego oryniacienu, gdy Homo sapiens zaczęli kolonizować Europę.
🎯 Bumerang, który nie wraca
To nie był dziecięcy gadżet. Bumerang z Obłazowej nie wracał do rzucającego – był masywnym, 72-centymetrowym narzędziem, najpewniej używanym do polowania lub jako broń rytualna. Co ciekawe, nosił ślady intensywnego użytkowania: wygładzony środek, ślady czerwonego barwnika, nacięcia poprawiające chwyt.
Choć do dziś bumerangi kojarzymy głównie z kulturą Aborygenów, znaleziska z Europy pokazują, że podobne narzędzia tworzono niezależnie w różnych częściach świata – a bumerang z Obłazowej może być najstarszym znanym egzemplarzem tego typu w Europie.
🧬 Kciuk człowieka i tropy z przeszłości
Badania anatomiczne i genetyczne wykazały, że odnaleziona kość należała do Homo sapiens, a nie Neandertalczyka. Jej analiza sugeruje, że należała do osoby dorosłej, a nie dziecka. Pochodzi z tego samego okresu co bumerang, ale sama kość jest nieco młodsza (minimum 35 tys. lat), co może wynikać z trudnych warunków zachowania.
Analiza izotopów wykazała, że dieta tego człowieka była różnorodna i mogła zawierać mięso ssaków roślinożernych (np. mamutów), a być może także ryby słodkowodne, co świadczy o elastyczności przystosowawczej ludzi do środowiska tundry.
🌍 Dlaczego to ważne?
To, co odnaleziono w Obłazowej, to nie tylko „rzeczy”. To ślady myślenia symbolicznego, twórczości i tożsamości kulturowej. Naukowcy uważają, że boomerang – wykonany z kosztownego materiału, przyniesiony z daleka, starannie ozdobiony – nie był zwykłym narzędziem. Mógł być przedmiotem o znaczeniu rytualnym, symbolem statusu lub elementem praktyk szamańskich.
W połączeniu z innymi znaleziskami z regionu (jak wisiorki z jaskiń Stajnia i Mamutowa), boomerang z Obłazowej ukazuje kształtującą się regionalną tradycję artystyczną Homo sapiens w Europie Środkowej, równoległą do takich fenomenów jak figurki z jaskiń Jury Szwabskiej czy malowidła z południowej Francji.
🗺️ Nowa mapa pradziejów
Odkrycie z Obłazowej zmienia nasze myślenie o najstarszych ludziach na ziemiach polskich. Obala mit, że tereny te były niezamieszkałe aż do czasów Neandertalczyków. Pokazuje, że ludzie potrafili funkcjonować w skrajnie trudnych warunkach klimatycznych i że już wtedy – ponad 40 tys. lat temu – tworzyli przedmioty złożone technologicznie i symbolicznie.
Autorzy: Sahra Talamo, Nicole Casaccia, Michael P. Richards, Lukas Wacker, Laura Tassoni, Adam Nadachowski, Anna Kraszewska, Magda Kowal, Jakub Skłucki, Christopher Barrington, Monica Kelly, Frankie Tait, Mia Williams, Carla Figus, Antonino Vazzana, Ginevra Di Bernardo, Matteo Romandini, Giovanni Di Domenico, Stefano Benazzi, Cristina Malegori, Giorgia Sciutto, Paolo Oliveri, Jean-Jacques Hublin, Mateja Hajdinjak, Pontus Skoglund, Andrea Picin, Paweł Valde‑Nowak
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu Boomerang and bones: Refining the chronology of the Early Upper Paleolithic at Obłazowa Cave, Poland
Bumerang z ciosu mamuta sprzed 40 tys. lat odkryty w Pieninach zmienia nasze spojrzenie na początki Homo sapiens w Europie.