Chemia, zdrowie, środowisko. Nowa jednostka badawcza PAN
Instytut Chemii Analitycznej PAN powstanie w Toruniu. Patronem jednostki będzie prof. Jan Czochralski
W Toruniu powstaje Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej Polskiej Akademii Nauk – pierwsza placówka PAN w północnej Polsce oraz druga, po 1989 r. o statusie międzynarodowym (po Instytucie Maszyn Molekularnych IMol, utworzonym w 2021 r).
Nowa jednostka będzie prowadzić badania z zakresu trzech strategicznych, komplementarnych obszarów badawczych:
• ochrona środowiska i zrównoważony rozwój,
• jakość i bezpieczeństwo żywności oraz produktów naturalnych,
• zdrowie człowieka i innowacje biomedyczne,
istotnych z perspektywy nauk chemicznych, analityki, aktualnych wyzwań cywilizacyjnych i potrzeb społecznych, a także zgodności z aktualnymi politykami UE i krajowymi. Jej patronem zostanie prof. Jan Czochralski – wybitny polski chemik i metalurg, twórca przełomowej metody otrzymywania monokryształów krzemu.
Projekt ma łączyć potencjał środowiska naukowego, samorządowego i biznesowego.
– Naszym celem jest opracowywanie nowych metodyk analitycznych dla chemii, biologii, biochemii i medycyny z możliwością ich wdrażania w przemyśle – mówi prof. dr hab. Bogusław Buszewski, członek rzeczywisty PAN i inicjator przedsięwzięcia.
Sieć laboratoriów w całej Polsce
Instytut będzie miał strukturę rozproszoną. Główna siedziba – z zapleczem administracyjnym i kluczowymi laboratoriami – powstanie w Toruniu. Tam znajdować się będą laboratoria m.in. do analiz środowiskowych, farmaceutycznych, medycznych i biotechnologicznych, ze szczególnym uwzględnieniem oceny jakości żywności – zgodnie z potrzebami regionu kujawsko-pomorskiego, ale nie tylko….
Pozostałe ośrodki badawcze Instytutu zostaną ulokowane w różnych miastach, zgodnie ze swoimi specjalizacjami. – Trudno oczekiwać, że wybitni naukowcy z całego kraju przeniosą się do jednego miasta. Dlatego laboratoria mają powstać m.in. w Gdańsku (chemia morza, metrologia), Wrocławiu (analiza żywności i chemia rolna), Lublinie i Białymstoku (analiza fitochemiczna, substancje biologicznie aktywne), Poznaniu (chemia materiałowa i kosmetyczna), Krakowie (analityka sądowa, toksykologia), Warszawie (certyfikacja, materiały odniesienia, podstawowe problemy analityczne, miniaturyzacja, metrologia) oraz Łodzi (analiza środowiskowa i przemysłowa) – wyjaśnia prof. Buszewski.
Od badań do wdrożeń
Instytut będzie nie tylko ośrodkiem badań podstawowych, ale również źródłem praktycznych rozwiązań i technologii – takich jak nowe wzorce substancji do kalibracji aparatury, materiały referencyjne czy selektywne fazy stacjonarne umożliwiające wykrywanie związków trudnych do rozdzielenia klasycznymi metodami.
– Środowisko, jakość żywności, zdrowie (EnFoodLife) – te trzy obszary są ze sobą nierozerwalnie powiązane i wspólnie napędzają postęp cywilizacyjny – podkreśla prof. Buszewski, dodając: – Łączenie badań podstawowych z wdrożeniami oraz ścisła współpraca z biznesem dają szansę na rzeczywiste zmiany.
Jednostka ma ułatwiać współpracę między nauką a przemysłem – zwłaszcza w zakresie rozwoju nowych technologii i komercjalizacji wyników badań.
Międzynarodowe partnerstwa, lokalne fundamenty
Prace nad formalnym powołaniem Instytutu są na zaawansowanym etapie. Oficjalny wniosek do Ministerstwa Nauki został już złożony, przygotowano statut, podpisano umowy międzynarodowe i trwają uzgodnienia z zagranicznymi partnerami.
– Niestety trwa sezon urlopowy, więc procedury mogą się nieco wydłużyć – przyznaje prof. Buszewski. Podkreśla jednak, że Instytut jest gotowy do startu.
Siedziba główna znajdzie się w Kujawsko-Pomorskim Centrum Naukowo-Technologicznym im. prof. Jana Czochralskiego. Samorząd województwa zadeklarował możliwość korzystania z infrastruktury. „To kolejny krok w budowie w naszym regionie instytucji naukowej o strategicznym znaczeniu” – mówił marszałek Piotr Całbecki podczas podpisania porozumienia 17 lipca br. z Prezesem PAN, prof. Markiem Konarzewskim.
Patron praktycznej nauki
Nowy instytut będzie nosić imię prof. Jana Czochralskiego – pioniera światowej elektroniki i twórcy metody wzrostu monokryształów, stosowanej do dziś w produkcji układów scalonych.
– Był uczonym interdyscyplinarnym, który łączył teorię z praktyką. Jego odkrycia znalazły zastosowanie w przemyśle – zaznacza prof. Buszewski.
Instytut będzie kontynuować tę tradycję, łącząc wysoki poziom badań z wdrożeniami.