Chrobry, który nie przestaje dzielić. Najnowszy numer „Academii” w całości poświęcony początkom państwa polskiego
Czy Chrobry został koronowany w 1000 roku? Kim byli jego wojowie i czym płacili pierwsi Piastowie? Jubileusz tysiąclecia koronacji Bolesława Chrobrego stał się dla redakcji „Academii” okazją do stworzenia tematycznego numeru, który nie tylko opowiada o samym władcy, ale ukazuje szeroką panoramę czasów, w których żył i rządził. To nie mitologizacja, lecz próba naukowej rekonstrukcji epoki – w tekstach historyków, archeologów, antropologów i biologów.
Otwierający numer tekst prof. Tomasza Jasińskiego („Rzekoma koronacja Chrobrego w 1000 roku”) porusza temat rzadko podejmowany w szerszym obiegu: jak powstał mit wczesnej koronacji Chrobrego, na jakich źródłach się opiera i dlaczego od stuleci wzbudza emocje. To przykład, jak nowoczesna mediewistyka rozprawia się z wielkimi narodowymi opowieściami.
Prof. Roman Michałowski analizuje wizerunek Chrobrego jako władcy europejskiego, zręcznego dyplomaty i polityka, który potrafił manewrować między cesarstwem a papiestwem. Z kolei prof. Leszek Paweł Słupecki i prof. Andrzej Pleszczyński przyglądają się temu, jak władca był postrzegany w źródłach pisanych epoki – zarówno jako fundator, jak i zdobywca.
Państwo zbrojnych i grodów
Jak wyglądały kampanie wojenne Bolesława Chrobrego i czym różniły się jego drużyny od pospolitego ruszenia? Na te pytania odpowiada dr Paweł Sankiewicz w artykule „Uzbrojenie sprzed tysiąca lat”. Autor opisuje strukturę sił zbrojnych, uzbrojenie i taktykę wojskową epoki, wspierając się m.in. znaleziskami archeologicznymi z jeziora Lednica. To wojownicy, ich broń i konie byli podstawą władzy – i ekspansji – Piastów.
Prof. Wojciech Chudziak z UMK bada z kolei elitę społeczną epoki – nie w dokumentach, ale w grobach. „Groby komorowe z Ciepłego, Kałdusa i Pnia pokazują nie tylko status pochowanych, ale i powiązania polityczne z ośrodkami władzy piastowskiej” – pisze Chudziak. Wśród pochowanych są zarówno wojowie z mieczami typu Ulfberht, jak i kobiety z koliami z karneolu i srebra oraz dziecko z naszyjnikiem z lapis-lazuli.
Zupełnie inne spojrzenie proponują Mateusz Bogucki i Robert Ryndziewicz w artykule „Bez człowieka się nie obejdzie”. Pokazują, że nie da się analizować przeszłości bez świadomości, że każde odkrycie to efekt pracy ludzi – i ich zawodowych, kulturowych, a czasem też emocjonalnych wyborów.
Społeczeństwo, DNA i miasta
Jak długo żyli poddani pierwszych Piastów? Na co chorowali? Co jedli? Czym handlowali i jak wyglądały ich miasta? Odpowiedzi szukają kolejne teksty numeru: dr Alicja Drozd-Lipińska analizuje szczątki z wczesnośredniowiecznych cmentarzysk, prof. Marek Figlerowicz pisze o społeczeństwie Piastów odczytanym z DNA, a prof. Andrzej Buko zabiera czytelników w podróż do miast, które pamiętają czasy Chrobrego – od Gniezna po Chełmno.
Przedostatnim tekstem jest praca prof. Tomasza Stryjka z ISP PAN, poświęcony Bolesławowi Chrobremu jako postaci szkolnej i politycznej. Dlaczego dla nauczycieli historia Chrobrego jest trudna do opowiedzenia? Czy możliwe jest pogodzenie narracji narodowej z historyczną niepewnością? Esej Stryjka to nie tylko komentarz do edukacji, ale i refleksja nad tym, jak myślimy o przeszłości.
Źródła: „Academia” 1(81)/2025, Polska Akademia Nauk. Dostępny w repozytorium PAN (PDF) lub w postaci flipbooka