Ćwiczenia mogą poprawić zdrowie psychiczne nastolatków. Oto, co mówi nauka
Dorastanie to czas intensywnych zmian fizycznych, emocjonalnych i społecznych. W tym okresie młodzi ludzie są szczególnie narażeni na zaburzenia psychiczne, które – jak pokazują dane Światowej Organizacji Zdrowia – dotykają dziś co siódmego nastolatka na świecie. Coraz więcej badań dowodzi jednak, że regularna aktywność fizyczna nie tylko wzmacnia ciało, lecz także chroni i wspiera psychikę
Adolescencja to kluczowy etap rozwoju człowieka. Nastolatki doświadczają wówczas gwałtownych przemian w sferze fizycznej, emocjonalnej i społecznej. Budują tożsamość, szukają niezależności i mierzą się z presją otoczenia. Brak odpowiedniego wsparcia może prowadzić do poważnych obciążeń emocjonalnych.
Ta chwiejność zwiększa ryzyko zaburzeń psychicznych. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotykają one jedną na siedem osób w wieku 10-19 lat, czyli około 15 proc. populacji nastolatków – niemal jedną szóstą całej ludzkości.
Zaburzenia psychiczne są jedną z głównych przyczyn chorób i niepełnosprawności w tej grupie wiekowej. Samobójstwo to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów wśród ludzi w wieku 15-29 lat.
Dane te jasno pokazują, że profilaktyka zdrowia psychicznego we wczesnych etapach życia jest niezbędna.
Zdrowe nawyki jako profilaktyka
Do najczęstszych problemów psychicznych u nastolatków należą depresja i zaburzenia lękowe. Choć różnią się objawami, często można je leczyć podobnymi metodami – od terapii psychologicznych po farmakoterapię.
W zapobieganiu kluczową rolę odgrywają codzienne nawyki. WHO rekomenduje m.in. unikanie używek (alkoholu, narkotyków, tytoniu), otaczanie się wspierającym środowiskiem społecznym oraz regularną aktywność fizyczną. Ruch ma bowiem udowodniony pozytywny wpływ na kondycję fizyczną, psychiczną i społeczną.
Problemem pozostaje jednak brak realizacji tych zaleceń. W latach 2016-2022 ponad 80 proc. młodych ludzi w wieku 11-17 lat nie osiągało rekomendowanych 60 minut umiarkowanego lub intensywnego wysiłku fizycznego dziennie. Co więcej, wraz z rozpoczęciem nauki w szkołach średnich nastolatki często ograniczają aktywność sportową.
Najważniejsze wnioski z badań:
1. Brak ruchu pogłębia objawy depresji i lęku. Nastolatki, które nie ćwiczą regularnie, znacznie częściej odczuwają smutek, zniechęcenie, nerwowość czy niepokój. Hiszpańskie badania obejmujące ponad 10 tys. uczniów potwierdzają, że aktywni młodzi ludzie są o 20-30 proc. mniej narażeni na objawy depresyjne niż ich rówieśnicy prowadzący siedzący tryb życia.
2. Im większa intensywność, tym lepsze efekty. Korzyści płynące z aktywności zależą od jej regularności i poziomu zaangażowania. Nastolatki nieuprawiające sportu są nawet czterokrotnie bardziej narażone na umiarkowane lub ciężkie objawy depresji w porównaniu z młodymi sportowcami osiągającymi wysokie wyniki. Ci, którzy trenują więcej godzin tygodniowo i biorą udział w zawodach – zwłaszcza na poziomie krajowym czy międzynarodowym – rzadziej doświadczają lęku i obniżonego nastroju.
3. Dziewczęta są szczególnie narażone. Badania pokazują, że nastolatki płci żeńskiej częściej niż chłopcy zmagają się z objawami depresji i lęku – szczególnie od 14.-15. roku życia, wraz z zaawansowanym dojrzewaniem. W niektórych analizach dziewczęta miały o 50-70 proc. większe ryzyko objawów depresyjnych. Przyczyną są zarówno zmiany hormonalne, jak i presja społeczna: nacisk na wygląd, porównywanie się w mediach społecznościowych, nękanie czy niższe poczucie własnej sprawności fizycznej.
Dodatkowo dziewczęta częściej niż chłopcy „utykają” w negatywnych myślach, obsesyjnie powracając do zmartwień – zjawisko to, zwane ruminacją, nasila stany lękowe i depresyjne. Dlatego szczególnie ważne jest, by wspierać dziewczęta w uprawianiu sportu w bezpiecznych i motywujących warunkach.
Korzyści sięgają w dorosłość
Systematyczny przegląd badań sugeruje, że dzieci i młodzież aktywne fizycznie czerpią długofalowe korzyści zdrowotne i behawioralne. Regularne ćwiczenia w okresie dorastania mogą więc chronić przed problemami psychicznymi także w późniejszych etapach życia.
Wnioski z badań są jednoznaczne: ruch nie tylko wzmacnia ciało, lecz także chroni umysł. Dlatego tak istotne jest, by instytucje publiczne, trenerzy, rodziny i sami młodzi ludzie rozumieli wagę aktywności fizycznej. Zachęcanie nastolatków do regularnych ćwiczeń to inwestycja w zdrowszą i bardziej zrównoważoną przyszłość.
Autorki:
Paula Cordova Alegre – wykładowczyni i badaczka kierunków fizjoterapia i pielęgniarstwo na Uniwersytecie San Jorge.
Marina Francín Gallego – wykładowczyni i badaczka kierunku fizjoterapia na Uniwersytecie San Jorge.
Oryginalny tekst w The Conversation: Exercise can greatly benefit teenagers’ mental health – here’s what the evidence says