Człowiek 2.0: Archeologia nieinwazyjna w praktyce

Odkrywanie przeszłości nie musi oznaczać jej niszczenia. Nowe metody pozwalają zajrzeć pod ziemię bez używania łopaty. O tym, jak geofizyka zmieniła archeologię, w podcaście Człowiek 2.0 opowiada Tomasz Herbich z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN

Jeszcze niedawno archeologia kojarzyła się przede wszystkim z wydobywaniem zabytków z ziemi. Dziś coraz większą rolę odgrywają metody nieinwazyjne: magnetometria, georadar i badania elektrooporowe. Pozwalają zobaczyć ukryte pod powierzchnią mury, piece, fosy czy całe układy dawnych osad.

„Najlepszym sposobem zachowania zabytku archeologicznego jest go nie dotykać. Niech dalej pozostaje w ziemi” – mówi Tomasz Herbich. Metody geofizyczne pomagają przede wszystkim określić zasięg stanowisk archeologicznych i lepiej planować badania. Ma to szczególne znaczenie podczas inwestycji drogowych czy kolejowych, kiedy trzeba szybko ustalić, które miejsca wymagają ochrony. 

Każda z metod działa inaczej. Magnetometria wykrywa zmiany pola magnetycznego wywoływane przez ukryte obiekty. Badania elektrooporowe pokazują struktury różniące się przewodnictwem elektrycznym od otaczającego gruntu. Georadar wysyła natomiast fale elektromagnetyczne i pozwala tworzyć przekroje podłoża na różnych głębokościach.

„W przypadku metody radarowej możemy dokładnie określić miąższość poszczególnych warstw, a także na przykład strop muru i jego spąg” – wyjaśnia Herbich.

Ważnym narzędziem stał się także lidar, czyli lotniczy skaning laserowy. Polska posiada niemal pełne pokrycie lidarowe, dzięki czemu archeolodzy mogą wykrywać dawne grodziska czy wały również w lasach. 

Jak te wszystkie technologie zmieniły archeologię? Tomasz Herbich, który prowadzi prace między innymi w Egipcie, opowiada jak dzięki metodom nieinwazyjnym udało się odkrywać świątynie, grobowce i układy całych starożytnych miast oraz w jaki sposób w delcie Nilu powstają mapy stanowisk o powierzchni nieosiągalnej podczas tradycyjnych wykopalisk.

Więcej o nowoczesnej archeologii, geofizyce i badaniach prowadzonych w Polsce oraz Egipcie można dowiedzieć się z najnowszego odcinka podcastu Jana Stradowskiego. Dostępny jest tutaj. 

• Nauki humanistyczne i społeczne