Człowiek 2.0: Dlaczego emocje są zaraźliwe i czy da się je „przeprogramować”?

Strach, radość, motywacja czy świąteczne napięcia przy stole – za tym wszystkim stoją konkretne obwody neuronalne. Prof. Ewelina Knapska, laureatka Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, bada w Polskiej Akademii Nauk, jak mózg tworzy emocje i jak przekazujemy je sobie nawzajem

Emocje nie powstają w jednym miejscu, lecz w złożonej sieci połączeń – od głęboko położonego ciała migdałowatego po korę mózgową odpowiedzialną za świadome przeżycia. Ta architektura tłumaczy, dlaczego czasem reagujemy błyskawicznie i intuicyjnie, a innym razem refleksyjnie, z udziałem świadomości. Właśnie te zależności bada zespół prof. Knapskiej, próbując zrozumieć, jak mózg decyduje, co uznać za nagrodę, a co za zagrożenie.

Jednym z najbardziej oryginalnych narzędzi warszawskiego laboratorium jest tzw. „mysie miasto” – zautomatyzowany system tuneli, nor i pomieszczeń, w których gryzonie żyją tygodniami w warunkach przypominających naturalne. Badacze śledzą ich relacje społeczne za pomocą chipów i kamer, analizując tysiące mikrointerakcji. Taki model pozwala znacznie lepiej uchwycić zachowania, których nie widać w klasycznych, krótkotrwałych testach laboratoryjnych.

W centrum zainteresowania są emocje „społeczne”. Gryzonie potrafią zarażać się strachem, ale też ciekawością czy euforią na przykład, gdy widzą, że inny osobnik zdobył nagrodę. Zjawisko to działa jak system wczesnego ostrzegania, ale również jak sposób zdobywania informacji o otoczeniu. Podobne mechanizmy obserwujemy u ludzi: czy to napięcie przy świątecznym stole, czy śmiech jednej osoby, który w kilka sekund potrafi zmienić atmosferę całego spotkania.

Prof. Knapska podkreśla, że emocje negatywne działają szybciej i silniej, bo ewolucyjnie mają pierwszeństwo – ostrzegają przed zagrożeniem i każą odłożyć wszystkie inne działania. Emocje pozytywne rozwijają się dopiero wtedy, gdy czujemy się bezpiecznie. Dlatego dopiero po długiej kolacji czy rodzinnej Wigilii mózg ma przestrzeń na radość, bliskość i odprężenie. Jednocześnie – dzięki plastyczności mózgu – wiele z naszych reakcji można regulować. Terapie uczą mózg na nowo oceniać bodźce, które wcześniej wydawały się groźne.

Człowiek 2.0 to seria rozmów przygotowana dla Polskiej Akademii Nauk o tym, jak nauka poszerza rozumienie człowieka – od emocji, przez ból i uzależnienia, po sztuczną inteligencję i medycynę przyszłości. Dziennikarz naukowy Jan Stradowski rozmawia z badaczkami i badaczami PAN o ich odkryciach, metodach i przełomach technologicznych, które w dłuższej perspektywie mogą zmienić nasze codzienne życie. Podcastu można posłuchać tutaj:.

• Nauki humanistyczne i społeczne
• Nauki medyczne
• Polska Akademia Nauk
• popularyzacja