Człowiek 2.0: Jak wyleczyć ból, który staje się chorobą

Ból ostrzega przed zagrożeniem. Gdy jednak staje się przewlekły, sam zamienia się w chorobę. Neurofarmakolożka prof. Katarzyna Starowicz-Bubak, dyrektorka Instytutu Farmakologii im. Jerzego Maja PAN, w podcaście Człowiek 2.0 opowiada, jak nauka próbuje rozbroić ten system od środka: poprzez układ endokanabinoidowy, nowe leki i przeprogramowanie mózgu

Klasyczne środki przeciwbólowe – od niesteroidowych leków przeciwzapalnych po opioidy – poprawiają jakość życia, ratują pacjentów i umożliwiają przeprowadzanie złożonych operacji chirurgicznych. Mają jednak wysoką cenę: działania niepożądane, ryzyko uzależnienia oraz ograniczoną skuteczność w leczeniu bólu przewlekłego. W świecie starzejących się społeczeństw przewlekły ból przestaje być ubocznym problemem medycyny, a staje się chorobą cywilizacyjną.

Jednym z kluczowych kierunków badań jest układ endokanabinoidowy – rozbudowana sieć receptorów i cząsteczek, które organizm uruchamia w odpowiedzi na stres, uraz czy ból. System ten reguluje reakcje neuronalne na wielu poziomach: od zakończeń nerwowych, przez rdzeń kręgowy, aż po struktury mózgu. Jego modulowanie oraz łączenie z innymi układami receptorowymi otwiera drogę do terapii znacznie bardziej precyzyjnych niż te, którymi dysponuje współczesna medycyna.

W praktyce badania koncentrują się m.in. na bólu stawów, jednym z najbardziej obciążających objawów chorób zwyrodnieniowych. Połączenie leków przeciwzapalnych z tzw. „miękkimi opioidami” może umożliwić pacjentom powrót do ruchu i skuteczną fizjoterapię. Równolegle w laboratoriach rozwijane są modele komórkowe pozwalające badać reakcje neuronów i komórek stawowych bez udziału zwierząt.

Osobnym wyzwaniem pozostaje cienka granica między skutecznym leczeniem a ryzykiem społecznym. Opioidy, choć nadal są najskuteczniejszymi lekami na silny ból, wymagają ścisłej kontroli. Podobnie kanabinoidy: niosą obietnicę nowych terapii, ale również ryzyko nadużyć, zwłaszcza w okresach szczególnej wrażliwości mózgu, takich jak dojrzewanie.

Na horyzoncie pojawiają się strategie „stary lek – nowe zastosowanie”, czy; o preparaty o złożonym mechanizmie działania oraz kombinacje substancji wzmacniających swoje efekty. To proces powolny, wymagający i pełen zwrotów, ale prowadzący w jednym kierunku: ku terapiom, które nie tylko tłumią sygnały bólowe, lecz także ingerują w ich źródło.

Człowiek 2.0  to podcast Polskiej Akademii Nauk, w którym Jan Stradowski rozmawia z badaczkami i badaczami o tym, jak nauka zmienia nasze ciała, mózgi i codzienne doświadczenia. Najnowszego odcinka można posłuchać na Spotify i YouTube.

• Nauki medyczne
• Polska Akademia Nauk
• popularyzacja