Człowiek 2.0: Opowieść o cząsteczce, która zmienia współczesną medycynę

Bardzo długo, gdy mówiono o genach, niemal zawsze chodziło o DNA, a RNA pojawiało się co najwyżej jako techniczny szczegół z podręczników biologii. Tymczasem to właśnie RNA jest bezpośrednim nośnikiem informacji, na podstawie której komórki wytwarzają białka – podstawowy budulec organizmów i głównych wykonawców procesów życiowych

W najnowszym odcinku podcastu Człowiek 2.0 Jan Stradowski rozmawia z prof. Andrzejem Dziembowskim, biologiem molekularnym z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej oraz Uniwersytetu Warszawskiego, o RNA – cząsteczce, która pozostawała w cieniu DNA, a dziś stała się jednym z kluczowych narzędzi nowoczesnej biologii i medycyny.

To pandemia COVID-19 sprawiła, że RNA po raz pierwszy trafiło do masowej świadomości. Szczepionki mRNA pokazały, że cząsteczkę obecną w komórkach można wytwarzać laboratoryjnie i wykorzystywać jako nośnik terapii. Technologia ta nie pojawiła się jednak nagle – badania nad mRNA jako narzędziem terapeutycznym trwają od kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu lat. Pandemia jedynie gwałtownie przyspieszyła ich wdrożenie.

Jedną z kluczowych cech mRNA jest jego niestabilność. W komórkach RNA szybko się rozpada, co pozwala precyzyjnie regulować aktywność genów. Te same mechanizmy, które są korzystne dla organizmu, stanowią jednak wyzwanie dla medycyny. Aby mRNA mogło działać jako lek, musi przetrwać w komórce wystarczająco długo. Zrozumienie czynników decydujących o jego stabilności to dziś jeden z najważniejszych kierunków badań.

Zespół prof. Dziembowskiego zajmuje się m.in. badaniem tzw. ogona poli-A – sekwencji nukleotydów na końcu cząsteczki mRNA, której długość decyduje o czasie jego aktywności. Odkrycie, że komórki potrafią samodzielnie wydłużać ten ogon w przypadku mRNA pochodzącego ze szczepionek otworzyło nowe możliwości projektowania skuteczniejszych i trwalszych terapii.

Badania prowadzone od lat w polskich ośrodkach naukowych, zwłaszcza nad strukturami stabilizującymi mRNA, stworzyły podstawy metod wykorzystywanych dziś w badaniach klinicznych. Polska biologia RNA ma długą tradycję i coraz silniejszą pozycję międzynarodową, obejmującą chemię, biochemię i biologię molekularną.

Najnowszy odcinek podcastu Człowiek 2.0 można znaleźć tutaj. 

• Nauki biologiczne i rolnicze
• Nauki medyczne
• Polska Akademia Nauk
• popularyzacja