Czy zakaz mediów społecznościowych dla nieletnich będzie skuteczny? Przypadek Hiszpanii

Zakaz czy iluzja kontroli? Hiszpania reguluje dostęp do mediów społecznościowych

Hiszpania chce zakazać mediów społecznościowych dla osób poniżej 16. roku życia. Co wiemy o planowanych przepisach, a co wciąż pozostaje niewiadomą

Debata o zakazie dostępu do mediów społecznościowych dla nieletnich w Hiszpanii nabrała tempa jeszcze przed publikacją szczegółów projektu. Rząd zapowiada obowiązkową weryfikację wieku i większą odpowiedzialność platform cyfrowych, ale kluczowe kwestie definicji, zakresu regulacji i sposobu oceny skutków wciąż pozostają otwarte.

Od momentu ogłoszenia planów wprowadzenia zakazu korzystania z mediów społecznościowych przez osoby poniżej 16. roku życia dyskusja przeniosła się do internetu, mediów tradycyjnych, szkół i domów. Wiele opinii pojawiło się jeszcze zanim poznano szczegóły proponowanej nowelizacji. Tymczasem to właśnie detale zdecydują o rzeczywistym znaczeniu nowych przepisów.

Co już wiadomo

Premier Hiszpanii Pedro Sánchez zapowiedział, że zakaz dostępu do mediów społecznościowych dla osób poniżej 16 lat zobowiąże platformy cyfrowe do wdrożenia skutecznych systemów weryfikacji wieku. Odpowiedzialność ma być podzielona: indywidualna – po stronie nieletnich i ich rodzin – oraz systemowa, po stronie samych platform.

To drugie rozwiązanie ma szczególne znaczenie, ponieważ przesuwa ciężar regulacyjny na firmy zarządzające sieciami społecznościowymi. Dotyczy to podmiotów odpowiedzialnych za działanie algorytmów rekomendacji, projektowanie funkcji zwiększających zaangażowanie użytkowników oraz ograniczoną kontrolę nad publikowanymi treściami. Nowe przepisy mają wykraczać poza apelowanie o „odpowiedzialność rodziców” i wprowadzać konkretne obowiązki po stronie operatorów serwisów.

Hiszpania nie jest pierwszym krajem, który rozważa takie rozwiązania. Podobny zakaz wszedł w życie w Australii we wrześniu 2025 r. Analogiczne regulacje zapowiedziały Francja i Portugalia. W Parlamencie Europejskim pojawiła się również propozycja ograniczenia dostępu do mediów społecznościowych dla dzieci poniżej 16 lat lub wprowadzenia obowiązku zgody rodziców dla nastolatków w wieku od 13 do 16 lat.

Czego wciąż nie wiemy

Kluczową kwestią pozostaje definicja „mediów społecznościowych”. To, co obejmie ustawa, może zadecydować o jej rzeczywistym wpływie. W Australii zakaz nie dotyczy komunikatorów takich jak WhatsApp i Telegram, a także aplikacji generatywnej sztucznej inteligencji czy serwisów hazardowych.

Te wyłączenia rodzą pytania. Czy oznacza to, że uznano je za mniej szkodliwe? Jakie platformy zostaną objęte hiszpańskimi regulacjami? Czy obejmą one serwisy wideo i platformy streamingowe? Co z grami o silnym komponencie społecznościowym, takimi jak Roblox?

Kolejną niewiadomą jest planowane narzędzie weryfikacji wieku określane jako „Beta Digital Wallet”. Ma ono umożliwiać potwierdzanie wieku podczas logowania do mediów społecznościowych. Jeśli zostanie wdrożone powszechnie, może objąć wszystkich użytkowników w Hiszpanii, nie tylko nieletnich.

Otwarte pozostaje również pytanie o możliwość obchodzenia przepisów przez młodzież. Doświadczenia z innych krajów pokazują, że młodzi użytkownicy często znajdują sposoby omijania technicznych ograniczeń. To wyzwanie zarówno dla platform, jak i dla rodzin oraz szkół.

Co mówi nauka

Twierdzenie, że media społecznościowe są bezpośrednią przyczyną problemów psychicznych młodzieży, byłoby uproszczeniem. Jednocześnie wiadomo, że obszary mózgu odpowiedzialne za samokontrolę, rozumowanie i koncentrację dojrzewają dopiero w późnej adolescencji. Umiejętność regulowania własnego dostępu do treści cyfrowych i czasu spędzanego przed ekranem wymaga czasu, doświadczenia i wsparcia.

Badania wskazują również, że odpowiedzialne i zrównoważone korzystanie z mediów cyfrowych może przynosić korzyści. Zrównoważone użycie ekranów wiąże się z silniejszym poczuciem przynależności do społeczności szkolnej oraz lepszymi wynikami w nauce.

UNICEF podkreśla, że dla wielu młodych ludzi media społecznościowe stanowią „linię życia”, zapewniając dostęp do wiedzy, relacji i możliwości wyrażania siebie. Samotność jest dziś poważnym problemem wśród nastolatków, zwłaszcza tych należących do grup mniejszościowych lub defaworyzowanych. W takich przypadkach sieci społecznościowe mogą łagodzić poczucie izolacji.

Jednocześnie jakość dostępnych dowodów naukowych dotyczących wpływu mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne dzieci pozostaje umiarkowana. Po uwzględnieniu czynników indywidualnych i społecznych, bezpośredni wpływ korzystania z mediów okazuje się stosunkowo niewielki. Istnieje ryzyko mylenia korelacji z przyczynowością oraz pomijania faktu, że media społecznościowe mogą raczej wzmacniać istniejące problemy niż je bezpośrednio wywoływać.

Jeśli źródła trudności mają charakter społeczny – na przykład przemoc rówieśnicza, dyskryminacja czy presja edukacyjna – same techniczne ograniczenia dostępu mogą okazać się niewystarczające.

Jak mierzyć skutki zakazu

Jednym z najważniejszych pytań pozostaje sposób oceny skuteczności regulacji. Jakie wskaźniki zostaną przyjęte? Kiedy i przez kogo będzie prowadzona ewaluacja?

W Australii ocena skutków regulacji koncentruje się głównie na analizie działania systemów weryfikacji wieku. Wyniki nie są jednoznaczne: skuteczność różni się w zależności od platformy i profilu użytkownika, a problemy pojawiają się zwłaszcza w momencie, gdy nastolatki osiągają wymagany wiek. Na razie nie zaproponowano szerszych wskaźników, takich jak zmiany w zakresie zdrowia psychicznego czy wyników edukacyjnych.

Jeśli hiszpańskie przepisy mają rzeczywiście ograniczyć negatywne skutki korzystania z mediów społecznościowych przez młodzież, konieczne będzie wprowadzenie jasnych, przejrzystych i mierzalnych kryteriów oceny.

Szkoły, rodziny i edukacja

Pozostają również pytania o działania towarzyszące regulacjom. Czy zakazowi będą towarzyszyć programy edukacyjne promujące odpowiedzialne korzystanie z mediów cyfrowych? Jaką rolę odegrają rodziny i jakie wsparcie otrzymają? W jaki sposób będą regulowane inne formy aktywności cyfrowej nieletnich?

Odpowiedzi na te pytania wymagają czegoś więcej niż samego zakazu. Skuteczność regulacji będzie zależała od połączenia rozwiązań prawnych z działaniami społecznymi i edukacyjnymi.

Na pełną ocenę projektu trzeba poczekać do momentu publikacji ostatecznej wersji przepisów. Dopiero wtedy możliwa będzie rzetelna, oparta na danych analiza ich potencjalnych skutków.

Tekst został opublikowany w serwisie The Conversation.
Oryginał: https://theconversation.com/spain-social-media-ban-for-under-16s-heres-what-we-know-so-far-and-what-we-dont-275712