Mieszkańcy Afryki starzeją się biologicznie szybciej niż Europejczycy. Badanie opublikowane właśnie w Nature Medicine pokazuje, z czego to wynika
Tempo biologicznego starzenia różni się znacząco między krajami. Na przykład w Egipcie i RPA tzw. wiek biobehawioralny – czyli ten wynikający ze stanu zdrowia fizycznego i psychicznego – jest znacznie wyższy niż wiek metrykalny. W Europie różnice te były najmniejsze.
Na podstawie danych zebranych od ponad 160 tys. osób z 40 państw, naukowcy stworzyli model uczenia maszynowego, który pozwala oszacować różnicę między wiekiem rzeczywistym a tym, który sugeruje kondycja uczestników. Wyniki wskazują, że na przyspieszone starzenie wpływają nie tylko czynniki medyczne, ale również społeczne i polityczne.
„Polaryzacja polityczna i niepewność sprawiają, że żyjemy w świecie pełnym stresu, a to nas postarza” – mówi w rozmowie z Nature News główny autor badania, Agustín Ibañez z Latin American Brain Health Institute w Santiago.
Co postarza ciało i mózg?
Do głównych czynników ryzyka należą: wysokie ciśnienie krwi, niedosłuch i choroby serca. Znaczenie mają też nadwaga, spożycie alkoholu, zaburzenia snu, cukrzyca i problemy ze wzrokiem. Wpływ mają również czynniki środowiskowe i strukturalne, takie jak zanieczyszczenie powietrza, ubóstwo, nierówności społeczne i płciowe.
Naukowcy wykazali, że przyspieszone starzenie było ściśle powiązane z erozją demokracji. Wśród analizowanych wskaźników znalazły się m.in. ograniczenia prawa do głosowania, nieuczciwe wybory czy represje wobec partii politycznych. „Tego się nie spodziewaliśmy – przyznaje Ibañez.
Dane dotyczące ponad 21 tys. osób obejmowały obserwacje prowadzone przez okres do czterech lat, co pozwoliło ocenić zmiany w czasie.
Wykształcenie jako tarcza
Niektóre czynniki wyraźnie chronią przed przyspieszonym starzeniem. Największe znaczenie miały: poziom wykształcenia, zdolność do wykonywania codziennych czynności oraz sprawność poznawcza. W dalszej kolejności liczyły się aktywność fizyczna, dobra pamięć i płynność chodu.
Autorzy badania podkreślają, że choć nie mogli uwzględnić wszystkich zmiennych – jak np. palenie tytoniu, które było różnie mierzone w poszczególnych krajach – ich model daje rzadką okazję, by spojrzeć na proces starzenia jak na zjawisko systemowe, a nie wyłącznie biologiczne.
Biologia stresu
Wciąż nie wiadomo dokładnie, jak czynniki polityczne i społeczne wpływają na fizjologiczne starzenie się organizmu. Ibañez przypuszcza, że kluczem może być chroniczny stres i jego oddziaływanie na ciało.
Co ciekawe, model wykrył także osoby, które były biologicznie młodsze, niż wskazywałby ich wiek metrykalny. Badacze liczą, że analiza wspólnych cech tych osób pozwoli opracować skuteczne interwencje zapobiegające przedwczesnemu starzeniu, dostosowane do kontekstu konkretnego kraju.
Źródła:
Julian Nowogrodzki, Why do ageing rates vary by country? Massive study says politics play a part, Nature News, 14.07.2025.
DOI: 10.1038/d41586-025-02181-x
Hernandez, H. et al., Nature Medicine, 2025, DOI: 10.1038/s41591-025-03808-2