Długość kciuka u naczelnych jest powiązana z rozmiarem mózgu – wskazują badania przeprowadzone przez naukowców z University of Reading. Odkrycie to dowodzi, że zdolności manualne i rozwój umysłowy nie przebiegały niezależnie, lecz od milionów lat kształtowały się równolegle
Zespół badaczy przeanalizował 94 gatunki naczelnych – zarówno współczesnych, jak i wymarłych – by prześledzić ewolucję umiejętności manualnych naszych przodków. Okazało się, że gatunki posiadające stosunkowo dłuższe kciuki, umożliwiające precyzyjny chwyt małych przedmiotów, miały także większe mózgi.
Wyniki, opublikowane w czasopiśmie Communications Biology, stanowią pierwszy bezpośredni dowód na to, że sprawność dłoni i ewolucja mózgu były ze sobą nierozerwalnie powiązane w całej linii naczelnych – od lemurów po człowieka. Co istotne, zależność ta pozostawała wyraźna nawet po wyłączeniu z analizy danych dotyczących ludzi.
„Zawsze wiedzieliśmy, że połączenie dużego mózgu i zręcznych dłoni wyróżnia nas w świecie zwierząt. Teraz widzimy jednak, że te cechy nie rozwijały się osobno. Wraz z tym, jak nasi przodkowie zyskiwali coraz większą zdolność do manipulowania przedmiotami, ich mózgi musiały rosnąć, aby sprostać nowym wyzwaniom” – wyjaśnia dr Joanna Baker, główna autorka badania z University of Reading, podkreślając, że „zdolności te były doskonalone przez miliony lat ewolucji mózgu”.
Zaskakujące powiązania kciuków
Naukowcy spodziewali się, że długość kciuka będzie przede wszystkim związana z móżdżkiem – częścią mózgu odpowiedzialną za koordynację ruchów i równowagę. Okazało się jednak, że zależność dotyczy innej struktury: kory nowej. To złożona warstwa stanowiąca około połowy objętości ludzkiego mózgu, odpowiedzialna za przetwarzanie bodźców zmysłowych, myślenie, podejmowanie decyzji i świadomość
To odkrycie było dużym zaskoczeniem. Wskazuje, że rozwój zdolności manualnych wymagał nie tyle lepszej kontroli ruchu, ile zaawansowanego przetwarzania informacji i umiejętności świadomego wykorzystywania nowych możliwości.
Zdaniem badaczy kolejnym krokiem będzie szczegółowe zbadanie, w jaki sposób kora nowa wspiera manipulacyjne zdolności naczelnych.
Ludzie i nasi wymarli krewni wyróżniają się wyjątkowo długimi kciukami i dużymi mózgami, ale nowe wyniki pokazują, że ta zależność jest uniwersalna. Obserwuje się ją u wszystkich naczelnych, niezależnie od stopnia rozwoju.
Oznacza to, że proces prowadzący do powstania ludzkiej zręczności i zdolności poznawczych rozpoczął się znacznie wcześniej, niż dotąd przypuszczano.
Badanie wnosi więc nową perspektywę do rozważań nad ewolucją człowieka. Podkreśla, że rozwój zdolności do precyzyjnych ruchów dłoni był nierozerwalnie związany ze wzrostem możliwości poznawczych. Zrozumienie tej współzależności pozwala lepiej wyjaśnić, jak narodziła się umiejętność wytwarzania narzędzi, a w dalszej perspektywie – także rozwój kultury i cywilizacji.
Źródła:
- University of Reading, komunikat prasowy: Primate thumbs and brains evolved hand-in-hand (26.08.2025).
Publikacja: Baker J. i in., Human dexterity and brains evolved hand in hand, Communications Biology, 26.08.2025, DOI: 10.1038/s42003-025-08686-5.
Zawsze wiedzieliśmy, że połączenie dużego mózgu i zręcznych dłoni wyróżnia nas w świecie zwierząt. Teraz widzimy jednak, że te cechy nie rozwijały się osobno