Zapraszamy do zapoznania się z wydawnictwem cyklicznym Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN pt. „Gospodarka surowcami mineralnymi w Polsce”. Najnowsza edycja, opracowana pod redakcją dr inż. Ewy Lewickiej i mgr inż. Anny Burkowicz obejmuje lata 2014-2023.
Gospodarka surowcami mineralnymi
Gospodarkę surowcami mineralnymi cechuje w XXI wieku znaczna dynamika zmian. Takie zagadnienia jak prognozy wystarczalności, bezpieczeństwo i dywersyfikacja dostaw, zapotrzebowanie i zużycie surowców dzisiaj kształtują światową politykę i wpływają na stabilność poszczególnych państw i regionów. Szczególnie w sytuacji skomplikowanej sytuacji geopolitycznej i realnego zagrożenia przerwania łańcuchów ich dostaw.
Biorąc po uwagę powyższe, wszystkich zainteresowanych bieżącymi danymi na temat produkcji, handlu zagranicznego i tendencji użytkowania surowców mineralnych w naszym kraju serdecznie zachęcamy do sięgnięcia po rocznik „Gospodarka surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2014-2023”. Jest to publikacja przygotowana przez zespół Pracowni Polityki Surowcowej Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN i udostępniona w formie elektronicznej na witrynie internetowej Wydawnictwa IGSMiE. Jest to jedyna o takim charakterze publikacja w Polsce, adresowana zarówno do przedstawicieli ministerstw i agend rządowych, jak i urzędów centralnych i lokalnych, instytucji naukowo-badawczych i przedsiębiorstw surowcowych. W zasadzie jest też skierowany do wszystkich zaangażowanych w zaspokojenie obecnych i przyszłych potrzeb surowcowych krajowego przemysłu w zmieniających się realiach rynkowych (zmiany cen gazu i innych nośników energii, sytuacja geopolityczna, uwarunkowania makroekonomiczne).
Z tej perspektywy warto podkreślić znaczenie Rocznika w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa surowcowego kraju. Prezentowane dane pozwalają na określenie poziomu krajowego zapotrzebowania na surowce zaliczane do czterech podstawowych grup, tj.: surowce energetyczne, metaliczne, chemiczne oraz skalne. Szybko zmieniające się uwarunkowania rynkowe (pandemia, wojna, kryzys ekonomiczny, ograniczenia eksportowe, znaczne wahania cen) oraz regulacje prawne zarówno na szczeblu krajowym jak też Unii Europejskiej (np. Eurepean Grean Deal, Critical Raw Materials Act), powodują, że monitorowanie przepływu oraz identyfikacja krajowych źródeł surowców mineralnych nabiera coraz większego znaczenia dla zapewnienia ciągłości ich dostaw. Szereg państw tworzy listy surowców krytycznych, tj. surowców o charakterze deficytowym i jednocześnie niezbędnych dla rozwoju nowych technologii, zdając sobie sprawę, że ich dostępność determinuje rozwój nowoczesnych technologii. Możliwość przeprowadzenia transformacji energetycznej, rozwój sektora elektrycznego i elektronicznego, robotyzacja, to tylko wybrane przykłady sektorów, których rozwój jest ściśle uzależniony od dostaw szeregu surowców. Na poziomie kraju bądź regionu problemem może okazać się również dostępność surowców skalnych czy chemicznych wykorzystywanych na potrzeby budownictwa.
Rocznik prezentuje podstawowe dane statystyczne w zakresie gospodarowania dziewięćdziesięcioma trzema surowcami mineralnymi w Polsce w latach 2014-2023, które zostały ujęte głównie w formie tabelarycznej. Zawarto w nim także część przedstawiającą zbiorczo poszczególne elementy gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce w analizowanym dziesięcioleciu (bądź w ostatnim – 2023 roku).
Szacunkowa wartość produkcji surowców mineralnych w Polsce w latach 2014-2023
Odsetek krajowej produkcji wybranych surowców mineralnych w Polsce przeznaczany na eksport w 2023 r.
Źródło: Główny Urząd Statystyczny, Obliczenia własne
Zaprezentowane informacje zostały zestawione na podstawie bazy danych, która zawiera szczegółowe, unikatowe w skali kraju statystyki gospodarowania surowcami mineralnymi w Polsce, tj. ich produkcji, obrotów handlowych oraz wielkości zużycia w latach 1990-2023. Baza ta powstała i jest co roku aktualizowana przez Pracownię Polityki Surowcowej IGSMiE PAN, w głównej mierze na podstawie informacji pozyskiwanych z Głównego Urzędu Statystycznego oraz bezpośrednio od krajowych producentów i użytkowników surowców mineralnych. Dane zostały przedstawione zgodnie z nomenklaturami PKWiU (Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług) i PSNTHZ CN (Polska Scalona Nomenklatura Handlu Zagranicznego CN), dostosowanymi do klasyfikacji obowiązujących w Unii Europejskiej. Przedstawione w takim ujęciu zestawienia statystyczne stanowią wiarygodne źródło informacji niezbędnych w analizowaniu krajowej gospodarki surowcami mineralnymi.
Lista omawianych surowców obejmuje nie tylko te produkowane w Polsce, ale i wszystkie surowce deficytowe, których import jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki. Rocznik zawiera także informacje na temat niektórych surowców pozyskiwanych w procesach recyklingu lub odzysku (np. gips syntetyczny, kruszywa mineralne z recyklingu, złomy metali, itp.). Szczegółowym zestawieniom kierunków i wielkości zagranicznych dostaw towarzyszą informacje o wartości ich salda, ilustrujące pozycję poszczególnych surowców w bilansie handlu zagranicznego, a także średnie wartości jednostkowe ich importu i eksportu.
Pełne zestawienie dot. srebra w postaci dostępne w pliku 📥
W takim ujęciu zamieszczone w roczniku statystyki mogą być traktowane jako dokument pomocny w rozwiązywaniu problemów krajowej gospodarki surowcami mineralnymi oraz umożliwiający bliską rzeczywistości ocenę poziomu krajowego zapotrzebowania i jego tendencji. Z tego też powodu prace i analizy realizowane na podstawie rocznika „Gospodarka surowcami mineralnymi w latach 2013-2024” (i edycji wcześniejszych) stały się istotnym wkładem do Polityki Surowcowej Państwa do 2050 roku – przyjętej przez Radę Ministrów 1 marca 2022 r. Będą również wykorzystane w procesie dogłębnej aktualizacji tego dokumentu, zaplanowanej przez Głównego Geologa Kraju na rok 2025.
Krajowi producenci surowców mineralnych mogą czerpać z tej publikacji wiedzę na temat kształtowania się poziomu i kierunków dostaw z zagranicy, co pozwala im ocenić ich pozycję na tle obcej konkurencji na krajowym rynku. Istotną rolę odgrywa również informacja dotycząca wartości jednostkowych importu w stosunku do cen krajowych surowców oraz możliwość obserwacji trendów rynkowych, pomocna w ustalaniu strategii działania przedsiębiorstw i zmian w polityce produkcyjnej. Małym przedsiębiorcom tworzącym rozdrobniony rynek kopalin skalnych (np. kruszyw mineralnych, piasków do produkcji wyrobów wapienno-piaskowych i betonów komórkowych, czy surowców ilastych ceramiki budowlanej), ale zapewne również i tym większym – o ugruntowanej pozycji, rocznik dostarcza informacje na temat orientacyjnego poziomu krajowego zapotrzebowania na przestrzeni dekady oraz łącznej wielkości produkcji w skali kraju, co pozwala im elastycznie reagować na potrzeby rynku.
Rocznik – prezentując w sposób syntetyczny – najważniejsze dane dotyczące surowców mineralnych wykorzystywanych w krajowej gospodarce, pełni również funkcje dydaktyczne. Może być z powodzeniem wykorzystywany jako narzędzie dydaktyczne w kształceniu geografii (na etapie szkoły podstawowej i ponadpodstawowej), w szczególności geografii gospodarczej. Ponadto stanowi ważne źródło informacji dla kadry akademickiej i studentów uczelni wyższych realizujących kształcenie na kierunkach geologia i/lub górnictwo i geologia oraz pokrewnych.
Edycje wydawnictwa
To już czwarta edycja tego wydawnictwa, które ukazuje się od 2021 r i jest kontynuacją wydawanego cyklicznie od 1992 roku przez Pracownię Polityki Surowcowej rocznika pt. „Bilans gospodarki surowcami mineralnymi Polski i świata” (ostatnie wydanie) oraz – od 1996 roku – jego anglojęzycznej wersji „Minerals Yearbook of Poland” (ostatnie wydanie).
Łącznie ukazało się 20 edycji „Bilansu” oraz 17 edycji „Yearbooka”. Wszystkie numery prezentowanego opracowania dostępne są pod linkiem.
Autorzy:
- dr inż. Ewa Lewicka i mgr inż. Anna Burkowicz – redaktorki
- mgr inż. Hubert Czerw
- dr inż. Beata Figarska-Warchoł
- prof. Krzysztof Galos
- dr hab. inż. Andrzej Gałaś
- dr inż. Katarzyna Guzik
- mgr inż. Jarosław Kamyk
- dr inż. Alicja Kot-Niewiadomska
- dr inż. Jarosław Szlugaj
Lista omawianych surowców obejmuje nie tylko te produkowane w Polsce, ale i wszystkie surowce deficytowe, których import jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki.