Człowiek 2.0: Granice Układu Słonecznego. Z prof. Maciejem Bzowskim o heliosferze, misji IMAP i pierwszym polskim instrumencie NASA

Czy granice Układu Słonecznego to tylko pojęcie z podręcznika, czy rzeczywiste miejsce, które można zbadać? W nowym odcinku podcastu Człowiek 2.0 Jan Stradowski rozmawia z prof. Maciejem Bzowskim, astrofizykiem z Centrum Badań Kosmicznych PAN, o misji NASA IMAP, o pierwszym w historii polskim instrumencie badawczym stworzonym dla amerykańskiej agencji oraz o tym, jak naukowcy próbują zrozumieć, gdzie kończy się wpływ Słońca, a zaczyna przestrzeń międzygwiazdowa. Pierwszy odcinek nowego podcastu PAN będzie dostępny 29 października od godz. 18

Układ Słoneczny nie ma wyraźnej granicy, ale jego zasięg wyznacza heliosfera – obszar wypełniony cząstkami wiatru słonecznego, które rozprzestrzeniają się z dużą prędkością w przestrzeni kosmicznej. W pewnej odległości od Słońca ciśnienie tego wiatru zrównuje się z ciśnieniem materii międzygwiazdowej. Powstaje wówczas naturalna bariera – heliopauza – która oddziela nasz układ od otaczającego ośrodka międzygwiazdowego. To właśnie tam dociera sonda IMAP (Interstellar Mapping and Acceleration Probe), by badać granice heliosfery i procesy, które decydują o przepływie energii w tej części kosmosu.

W rozmowie prof. Bzowski wyjaśnia, w jaki sposób zespół z Centrum Badań Kosmicznych PAN stworzył instrument GLOWS – pierwsze w pełni polskie urządzenie naukowe wysłane w misji NASA. Ma ono za zadanie obserwować tzw. poświatę heliosferyczną w ultrafiolecie, co pozwoli określić strukturę wiatru słonecznego od równika po bieguny i dostarczyć danych niezbędnych do modelowania zjawisk zachodzących na granicy Układu Słonecznego. Urządzenie, zaprojektowane i zbudowane w Polsce, jest jednym z dziesięciu instrumentów naukowych misji IMAP i ważnym elementem międzynarodowego programu badawczego.

Dzięki temu projektowi Polska stała się bezpośrednim partnerem NASA w badaniach heliosfery. Jak podkreśla prof. Bzowski, budowa instrumentu zgodnie z rygorystycznymi procedurami amerykańskiej agencji była ogromnym wyzwaniem technicznym, ale przyniosła wymierne efekty – wzmocniła krajowy sektor kosmiczny, pozwoliła przeszkolić inżynierów i otworzyła dostęp do globalnych danych naukowych.

W odcinku pojawia się także niecodzienny wątek: na obudowie instrumentu GLOWS umieszczono wygrawerowane serduszko Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – efekt charytatywnej aukcji, której zwycięzca wsparł Fundację, a jego podpis poleciał w kosmos razem z polskim urządzeniem.

Z rozmowy dowiecie się, czym dokładnie jest heliosfera, dlaczego warto badać granice Układu Słonecznego i jaką rolę w tym procesie odgrywają polscy naukowcy. Prof. Bzowski opowiada też o perspektywach budowy pierwszej w pełni polskiej misji kosmicznej i o tym, dlaczego takie projekty są inwestycją w przyszłość nauki i technologii.

Człowiek 2.0 to podcast Polskiej Akademii Nauk, w którym Jan Stradowski rozmawia z badaczkami i badaczami o tym, jak nauka zmienia nasze rozumienie świata i miejsca człowieka w kosmosie. Najnowszego odcinka można będzie posłuchać tutaj.

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi