Im więcej wysokoprzetworzonej żywności, tym większe ryzyko chorób. Nowe badania
Każde dodatkowe 100 gramów przetworzonych produktów dziennie zwiększa ryzyko ryzyko nadciśnienia, chorób serca, nowotworów i przedwczesnej śmierci
Ciastka z paczki, słodkie napoje, chipsy czy przemysłowo wypiekany chleb to tylko niektóre produkty, które – jak pokazuje nowe badanie – mogą być groźniejsze dla zdrowia, niż do tej pory sądzono.
Międzynarodowy zespół naukowców przeanalizował 41 badań kohortowych z udziałem ponad 8,2 mln dorosłych z całego świata. Wniosek jest jednoznaczny: istnieje wyraźny związek między spożyciem wysokoprzetworzonej żywności a wzrostem ryzyka wielu chorób.
Szkodliwa dawka: 100 gramów
Jak podano podczas konferencji ACC Asia 2025 w Singapurze, każdy dodatkowy 100-gramowy przyrost dziennego spożycia produktów przetworzonych wiąże się ze wzrostem ryzyka:
- nadciśnienia o 14,5 proc.,
- chorób sercowo-naczyniowych o 5,9 proc.,
- nowotworów o 1,2 proc.,
- chorób układu pokarmowego aż o 19,5 proc.,
Zaobserwowano także wyższe ryzyko otyłości, zespołu metabolicznego, cukrzycy, depresji i lęku.
„Wysokoprzetworzone produkty charakteryzują się wysoką zawartością cukru i soli, niską wartością odżywczą, a jednocześnie wysoką kalorycznością” – wyjaśnił dr Xiao Liu z Sun Yat-sen Memorial Hospital przy Uniwersytecie Sun Yat-sen w Kantonie, główny autor badania. „Te produkty mogą wpływać na zdrowie za pośrednictwem różnych mechanizmów, w tym zaburzenia profilu lipidowego, zmiany w mikrobiocie jelitowej, promowanie otyłości, indukcję stanu zapalnego, nasilenie stresu oksydacyjnego i upośledzenie wrażliwości na insulinę” – dodał.
Czym są wysokoprzetworzone produkty?
Badania oparte były na klasyfikacji NOVA, która dzieli żywność według stopnia przetworzenia.
Wysokoprzetworzona żywność to produkty przemysłowe, często stworzone z wyizolowanych składników pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, poddane wieloetapowemu przetwarzaniu i zawierające liczne dodatki – konserwanty, barwniki, wzmacniacze smaku i zapachu. Do tej kategorii zaliczają się m.in. batony, napoje gazowane, słone przekąski, czekoladowe wyroby cukiernicze czy dania instant.
Autorzy badania zaznaczają, że choć definicje wysokiego przetworzenia mogą się różnić, związek między dietą zawierającą takie produkty a zdrowiem jest coraz lepiej udokumentowany. Korzystając z systemu oceny jakości dowodów GRADE, uznali jakość danych za umiarkowaną do wysokiej, z wyjątkiem danych dotyczących cukrzycy i zespołu metabolicznego, gdzie pewność była niższa.
Nie unikać, tylko zastępować
Zdaniem badaczy, wytyczne zdrowotne powinny zawierać jasne komunikaty dotyczące zagrożeń związanych z dietą opartą na wysokoprzetworzonych produktach. „Lekarze powinni wyraźnie informować pacjentów, że tego typu żywność zawiera dużo cukrów dodanych, sodu i niezdrowych tłuszczów, a mało błonnika, witamin i składników ochronnych” – powiedział Liu, dodając: „Nowe dane wskazują na zależność typu dawka-odpowiedź: im więcej wysokoprzetworzonej żywności spożywamy, tym większe ryzyko dla zdrowia”.
Według autorów badania potrzebne są działania systemowe: surowsze regulacje etykietowania, obowiązkowe ujawnianie pełnego składu, w tym wszystkich dodatków oraz kampanie informacyjne. Równolegle, lekarze i dietetycy powinni zachęcać pacjentów do stopniowego ograniczania wysokoprzetworzonych produktów i zastępowania ich żywnością minimalnie przetworzoną – na przykład w ramach diety śródziemnomorskiej lub DASH.
„To nie tylko kwestia tego, czego unikać. Równie ważne jest to, co wybierać” – podkreślił Liu. „Coraz więcej dowodów wskazuje, że korzystne dla zdrowia są diety oparte na prostych składnikach i produktach tradycyjnych, dostosowanych kulturowo. Potrzebne są jednak dalsze badania wysokiej jakości, które potwierdzą te zależności i pomogą opracować konkretne zalecenia”.
Źródło: American College of Cardiology, ACC Asia 2025.