Inny rytm życia. Co neandertalskie niemowlę mówi o naszej ewolucji

Zęby mówią: pół roku. Kości i mózg: nawet rok. Jedno z najlepiej zachowanych niemowląt neandertalskich pokazuje, że nasze najbliższe wymarłe kuzynostwo mogło rosnąć według zupełnie innego biologicznego zegara.

Szczątki dziecka znanego jako Amud 7 odkryto w jaskini Amud niedaleko Jeziora Galilejskiego w Izraelu. Żyło ono około 51–56 tys. lat temu. Naukowcy przeanalizowali 111 kości i na tej podstawie zrekonstruowali budowę całego ciała. To jedno z najlepiej zachowanych niemowląt neandertalskich, jakie opisano. „Uważam, że Amud 7 miał mniej niż 12 miesięcy, raczej bliżej sześciu” – mówi Ella Been z Ono Academic College i Uniwersytetu w Tel Awiwie, pierwsza autorka badania opublikowanego w Current Biology.

Wiek tak małego dziecka można oszacować na podstawie rozwoju zębów albo na podstawie kości i wielkości mózgu. W przypadku Amud 7 te dwie metody prowadzą do różnych wyników. Zęby wskazują na wiek około pół roku – wyrznięte były tylko dwa dolne siekacze. Jednocześnie długość kości, stopień ich mineralizacji oraz objętość mózgoczaszki odpowiadają dziecku Homo sapiens w wieku nawet około roku.

„Uważam, że wiek określony na podstawie zębów jest w tym przypadku bardziej wiarygodny niż ocena oparta na kościach czy objętości mózgu” – mówi Been. Ta rozbieżność jest kluczowa. Sugeruje, że ciało neandertalczyka rozwijało się szybciej niż u współczesnych ludzi, podczas gdy rozwój zębów przebiegał wolniej.

Różnice widoczne od początku życia

Amud 7 już jako niemowlę wykazuje cechy typowe dla neandertalczyków. Należą do nich masywne kości, duża objętość mózgoczaszki, brak wyraźnej brody, zakrzywiony obojczyk i krótsza piszczel. „Fakt, że te różnice pojawiają się tak wcześnie, wskazuje, że są one głęboko zakorzenione biologicznie, a nie wynikają z wpływu środowiska czy zachowania” – podkreśla Been.

To istotna zmiana w interpretacji. Dotąd część badaczy zakładała, że różnice między neandertalczykami a Homo sapiens mogły wynikać głównie z warunków życia, takich jak klimat czy styl życia. Nowe dane wskazują, że przynajmniej część z nich była obecna od urodzenia.

Porównania z innymi znanymi szczątkami dzieci neandertalskich pokazują podobny wzorzec. „Zobaczenie tego samego schematu u kilku różnych niemowląt wskazuje, że to nie jest przypadek” – mówi Been. Badacze wnioskują, że neandertalskie dzieci rozwijały się szybciej w pierwszych latach życia, co oznaczało również wyższe zapotrzebowanie energetyczne organizmu.

Jedno z możliwych wyjaśnień wiąże się z klimatem. Neandertalczycy żyli w chłodniejszym środowisku Eurazji. Większe ciało traci mniej ciepła, co mogło być korzystne w takich warunkach.

Nie liczba genów, lecz ich działanie

Nie wszyscy badacze interpretują te dane w ten sam sposób. Daniel García z Uniwersytetu Complutense w Madrycie zwraca uwagę, że pytanie pozostaje otwarte. „Są dowody sugerujące szybszy rozwój, ale można też zapytać, czy to neandertalczycy rośli szybciej, czy raczej Homo sapiens rozwija się wolniej” – mówi García.

Podobne wnioski pojawiały się wcześniej w badaniach innych dzieci neandertalskich, m.in. z jaskini El Sidrón w Hiszpanii. „Neandertalczycy mieli przyspieszony wzrost w dzieciństwie w porównaniu z nami” – ocenia genetyk Carles Lalueza-Fox.

Różnice te trudno wyjaśnić samą genetyką. Neandertalczycy i Homo sapiens różnią się stosunkowo niewielką liczbą genów. „Wyjaśnienie leży nie w samych genach, lecz w regulacji ich ekspresji podczas rozwoju” – mówi Lalueza-Fox. Oznacza to, że kluczowe jest to, kiedy i jak geny są aktywowane w trakcie wzrostu.

Amud 7 dostarcza jednego z najbardziej szczegółowych przykładów tego zjawiska. Pokazuje, że dwa blisko spokrewnione gatunki ludzi mogły różnić się tempem rozwoju już w pierwszych miesiącach życia.

Źródła:
El País – https://elpais.com/science/
New Scientist – https://www.newscientist.com/article/2523132-neanderthal-infants-were-enormous-compared-with-modern-humans/
Current Biology – https://doi.org/10.1016/j.cub.2026.03.054

• aktualności
• popularyzacja