Jak agresywne nowotwory wykorzystują układ odpornościowy przeciwko organizmowi

Agresywne nowotwory piersi mogą wykorzystywać jeden z podstawowych mechanizmów obronnych organizmu przeciwko niemu samemu, przełączając sygnał alarmowy układu odpornościowego na przewlekłe zapalenie sprzyjające wzrostowi raka. Odkrycie to wskazuje jednocześnie słaby punkt tych guzów i pomaga wyjaśnić, dlaczego część pacjentek może szczególnie dobrze odpowiadać na już stosowane immunoterapię

Komórki nowotworowe często gromadzą uszkodzenia DNA. Fragmenty materiału genetycznego, które przedostają się do cytoplazmy, są dla organizmu sygnałem alarmowym. Uruchamia się wówczas szlak cGAS–STING, aktywujący odpowiedź immunologiczną i produkcję interferonów, mających pomóc w eliminacji guza. W teorii jest to jeden z naturalnych mechanizmów nadzoru przeciwnowotworowego.

Badanie opublikowane w czasopiśmie Science Bulletin pokazuje jednak, że w przypadku części agresywnych nowotworów piersi mechanizm ten zostaje przejęty przez komórki nowotworowe. Kluczową rolę odgrywa tu cząsteczka FAM83H-AS1, należąca do długich niekodujących RNA. Zamiast wzmacniać odpowiedź przeciwnowotworową, jej wysoki poziom przełącza sygnał cGAS–STING w kierunku przewlekłego zapalenia napędzanego przez czynnik NF-κB. Taka reakcja nie prowadzi do zniszczenia guza, lecz sprzyja tworzeniu immunosupresyjnego mikrośrodowiska.

Od alarmu do przewlekłego zapalenia

„Ten sam system, który miał ostrzegać organizm przed zagrożeniem, zostaje wykorzystany przez nowotwór do własnych celów” – wyjaśnia kierujący badaniem prof. Man-Li Luo, zastępca dyrektora Medical Research Center w Sun Yat-Sen Memorial Hospital przy Sun Yat-Sen University. Podkreśla, że wysoka aktywność FAM83H-AS1 wiąże się z osłabioną odpornością przeciwnowotworową oraz gorszym przeżyciem pacjentek z rakiem piersi.

Zespół wykazał, że FAM83H-AS1 jest często amplifikowany i silnie aktywny w tkankach nowotworowych. Jego obecność przesuwa równowagę sygnałów immunologicznych z odpowiedzi interferonowej w stronę zapalenia sprzyjającego wzrostowi guza. W praktyce oznacza to rozbrojenie jednego z kluczowych mechanizmów obronnych organizmu.

Słabość ukryta w mechanizmie ucieczki

Ten sam proces ma jednak drugą stronę. Przewlekłe zapalenie indukowane przez NF-κB prowadzi do wysokiej ekspresji białka PD-L1 na powierzchni komórek nowotworowych. PD-L1 jest jednym z głównych celów współczesnej immunoterapii opartej na inhibitorach punktów kontrolnych. Guzy, które wykorzystują FAM83H-AS1 do ucieczki przed odpowiedzią immunologiczną, mogą być przez to szczególnie wrażliwe na leki blokujące PD-L1.

Autorzy sugerują, że pacjentki z nadekspresją FAM83H-AS1 mogą stanowić grupę szczególnie dobrze odpowiadającą na dostępne już immunoterapie. To istotna wskazówka w kontekście dalszej personalizacji leczenia onkologicznego.

„Pustynia genów” tylko z nazwy

FAM83H-AS1 znajduje się w regionie chromosomu 8q24, od lat kojarzonym z podwyższonym ryzykiem nowotworów. Obszar ten bywał określany jako „pustynia genów”, ponieważ zawiera niewiele genów kodujących białka. Jak podkreślają badacze, jest to jednak pustynia jedynie pozorna. „To bardzo prawdopodobne, że region ten kryje ważne, wciąż nieodkryte onkogeny” – uważa prof. Luo. Przykład FAM83H-AS1 pokazuje, że funkcjonalne elementy niekodujące mogą odgrywać kluczową rolę w rozwoju nowotworów.

Ponieważ podwyższony poziom FAM83H-AS1 wiązano wcześniej ze złym rokowaniem również w innych typach nowotworów, autorzy przypuszczają, że opisany mechanizm ucieczki immunologicznej nie ogranicza się wyłącznie do raka piersi. Może to mieć znaczenie dla szerszego zastosowania immunoterapii w onkologii.

Źródło:
Luo, M. L. et al. (2025). Science Bulletin. DOI: https://doi.org/10.1016/j.scib.2025.12.017
Materiały prasowe Science China Press via EurekAlert!

• aktualności
• Nauki medyczne
• popularyzacja