Człowiek 2.0: Jak pomaga gorączka. Polka zmienia myślenie o szczepionkach

Jak powstają szczepionki nowej generacji i dlaczego wciąż nie potrafimy skutecznie pokonać niektórych bakterii? W najnowszym odcinku podcastu Człowiek 2.0 Jan Stradowski rozmawia z dr inż. Anną Jarząb, biotechnolożką i laureatką programu L’Oréal–UNESCO „Dla Kobiet i Nauki”, której badania mogą zmienić przyszłość ochrony zdrowia

Shigella, bakteria wywołująca czerwonkę, co roku odpowiada za setki tysięcy zgonów, głównie w krajach o niskich dochodach. Dr Jarząb pracuje nad szczepionką, która mogłaby zahamować jej rozprzestrzenianie. Większość obecnie opracowywanych preparatów działa tylko na wybrane serotypy, ponieważ opiera się na polisacharydach występujących jedynie u części szczepów.

– Jeśli korzystamy z antygenów peptydowych pochodzących z konserwatywnych białek, zyskujemy szansę na preparat znacznie bardziej uniwersalny – wyjaśnia badaczka. Takie podejście pozwala także tworzyć cząsteczki syntetycznie, co w przyszłości mogłoby obniżyć koszty i skrócić proces produkcji szczepionek.

Ważnym elementem badań dr Jarząb jest zrozumienie, jak białka zachowują się w podwyższonej temperaturze. To wiedza kluczowa dla interpretacji mechanizmów infekcji, ponieważ gorączka może działać na korzyść organizmu, uszkadzając struktury białkowe bakterii.

Badaczka stworzyła jedno z pierwszych globalnych repozytoriów danych pokazujących, jak proteomy bakterii, drożdży, ryb i ludzi reagują na wzrost temperatury.

– Chcemy wiedzieć, które białka ulegają denaturacji już przy niewielkim podwyższeniu temperatury i jak to łączy się z odpowiedzią układu odpornościowego – wyjaśnia.

Nie mniej istotna jest kwestia, dlaczego szczepionki przeciw chorobom niszczącym populacje globalnego Południa rozwijają się tak wolno. Dr Jarząb zwraca uwagę, że finansowanie projektów dotyczących patogenów rzadko występujących w Europie jest trudne do zdobycia. – Czerwonka bakteryjna nie jest naszym lokalnym problemem, ale to nie znaczy, że możemy ją ignorować – mówi. Jej zespół opracował platformę, którą można wykorzystać także do projektowania innych szczepionek – zarówno przeciw bakteriom, jak i wirusom.

Człowiek 2.0 to podcast Polskiej Akademii Nauk, który przybliża współczesne badania, od immunologii i technologii biomedycznych, po sztuczną inteligencję i nauki społeczne. W każdym odcinku naukowcy opowiadają o swoich odkryciach, wyzwaniach i codzienności pracy badawczej.

• Nauki medyczne