Co zrobić, jeśli radioteleskop zarejestruje sygnał, który może pochodzić od pozaziemskiej cywilizacji? Kogo należy poinformować w pierwszej kolejności? Jak odróżnić przełomowe odkrycie od błędu, zakłócenia lub mistyfikacji? Międzynarodowa Akademia Astronautyki zaktualizowała procedury, które mają obowiązywać naukowców w przypadku wykrycia śladów inteligentnego życia poza Ziemią. To pierwsza tak duża zmiana od ponad 15 lat

Przez dekady poszukiwania pozaziemskiej inteligencji sprowadzały się głównie do nasłuchu radiowego. Dziś astronomowie szukają śladów technologii także w promieniowaniu podczerwonym, sygnałach laserowych i innych zjawiskach obserwowanych w całym widmie elektromagnetycznym. Dlatego komitet SETI działający przy Międzynarodowej Akademii Astronautyki (IAA) zaktualizował zasady postępowania na wypadek wykrycia oznak inteligentnego życia poza Ziemią. Pracami kierował prof. Michael Garrett z Uniwersytetu w Manchesterze, przewodniczący komitetu SETI przy IAA.

Nowa deklaracja została formalnie ratyfikowana przez Akademię i jeszcze w tym roku ma zostać przedstawiona szerszemu środowisku naukowemu podczas Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego w Turcji.

Najpierw weryfikacja, potem ogłoszenie

Najważniejsza zasada pozostaje niezmienna: niezwykłe twierdzenia wymagają niezwykłych dowodów. Zgodnie z nowymi procedurami żadna instytucja nie powinna ogłaszać odkrycia pozaziemskiej inteligencji, dopóki sygnał lub inny ślad technologii nie zostanie niezależnie potwierdzony przez inne organizacje korzystające z odmiennych instrumentów badawczych.

„Nie krzyczymy o obcych, gdy tylko zobaczymy dziwny sygnał. Metoda naukowa wymaga, byśmy go sprawdzili, sprawdzili ponownie, a następnie poprosili innych o weryfikację. Dopiero gdy osiągniemy konsensus, że sygnał jest wiarygodny, przedstawiamy go światu” – wykaśnia prof. Michael Garrett.

Dokument określa również sposób przechowywania danych. Materiały potwierdzające odkrycie powinny zostać zapisane w co najmniej dwóch zabezpieczonych archiwach znajdujących się w różnych częściach świata. Autorzy zaleceń zachęcają także do ich publicznego udostępniania, aby mogły zostać przeanalizowane przez niezależnych badaczy.

Jeżeli sygnał zostanie uznany za wiarygodny, jego odkrywcy powinni niezwłocznie poinformować społeczność naukową, sekretarza generalnego ONZ oraz organizacje międzynarodowe zajmujące się astronomią i przestrzenią kosmiczną.

Deepfake’i, plotki i presja mediów

Autorzy dokumentu podkreślają, że od poprzedniej aktualizacji zasad w 2010 roku zmienił się nie tylko stan badań, lecz także sposób obiegu informacji. „Środowisko informacyjne, w którym dziś funkcjonujemy, jest znacznie bardziej złożone niż w 2010 roku. W erze deepfake’ów, zautomatyzowanej dezinformacji i natychmiastowej globalnej komunikacji pojedyncze niezweryfikowane twierdzenie może wywołać zamieszanie lub panikę” – stwierdził Garrett.

Nowe procedury zwracają uwagę nie tylko na ryzyko dezinformacji, lecz także na bezpieczeństwo samych naukowców. Po raz pierwszy uwzględniono zagrożenia takie jak nękanie w internecie, publikowanie prywatnych danych badaczy czy kampanie dezinformacyjne wymierzone w osoby zaangażowane w odkrycie.

Garrett w rozmowie z dziennikiem The Guardian mówił, że piętnaście lat temu niewiele osób zastanawiało się nad bezpieczeństwem badaczy. Dziś ustalenie miejsca pracy czy zamieszkania konkretnej osoby jest znacznie łatwiejsze, a zainteresowanie mediów potencjalnym kontaktem z obcą cywilizacją mogłoby być ogromne.

Dokument podkreśla również znaczenie otwartej komunikacji. Instytucje badawcze powinny szybko informować o postępach prac, wyraźnie oddzielając fakty od spekulacji.

Jeśli ktoś zadzwoni, nie oddzwaniaj

Jednym z najbardziej znanych zapisów dawnych procedur była zasada „No Reply”, czyli zakaz odpowiadania na potencjalny sygnał od obcej cywilizacji bez międzynarodowych konsultacji. Nowa deklaracja pozostawia tę zasadę bez zmian.

Jeżeli ludzkość otrzyma wiarygodny sygnał od pozaziemskiej inteligencji, żadna organizacja ani państwo nie powinny samodzielnie wysyłać odpowiedzi. Taka decyzja mogłaby zostać podjęta dopiero po szerokich konsultacjach międzynarodowych, z udziałem Organizacji Narodów Zjednoczonych.

To kwestia budząca spory od lat. Część badaczy uważa, że aktywne nadawanie wiadomości do potencjalnych cywilizacji może być ryzykowne. Inni zwracają uwagę, że Ziemia od dziesięcioleci emituje sygnały radiowe w przestrzeń kosmiczną, więc nasza obecność i tak może być wykrywalna.

Autorzy nowych zasad celowo nie zajmują stanowiska w sprawie wysyłania wiadomości do gwiazd przed wykryciem jakiegokolwiek sygnału. Dokument dotyczy wyłącznie sytuacji, w której pierwszy kontakt został już zainicjowany przez stronę pozaziemską.

Coraz więcej danych, coraz większe szanse

Choć przez ponad sześć dekad badań nie znaleziono jednoznacznego dowodu istnienia pozaziemskiej inteligencji, astronomowie podkreślają, że możliwości obserwacyjne rosną szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. „W końcu ktoś coś znajdzie. Nie wiem, czy stanie się to w tym roku, w następnym, za dekadę czy za sto lat. Ale w końcu ktoś coś znajdzie” – podkreśla prof. Garrett.

Jego zdaniem odkrycia może dokonać nie zespół zajmujący się poszukiwaniem obcych cywilizacji, lecz astronomowie badający zupełnie inne zjawiska. Współczesne obserwatoria gromadzą tak ogromne ilości danych, że nietypowy sygnał może zostać zauważony przy okazji innych badań.

Dlatego Międzynarodowa Akademia Astronautyki planuje powołać stały podkomitet zajmujący się skutkami potencjalnego odkrycia. W jego skład mają wejść nie tylko astronomowie, lecz także prawnicy, etycy i naukowcy społeczni. Ich zadaniem będzie analiza konsekwencji, jakie mogłoby mieć potwierdzenie istnienia inteligentnego życia poza Ziemią.

Źródła:

• SETI Institute: https://www.seti.org/news/beyond-disclosure-day/
• Universe Today: https://www.universetoday.com/articles/seti-panel-revises-recommendations-for-dealing-with-disclosure-day
• Deklaracja IAA SETI: https://iaaspace.org/wp-content/uploads/iaa/Scientific%20Activity/iaasetideclaration.pdf

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi