Mapy nie są neutralne – przypomina w swojej książce dr Paulina Rowińska. Mapomatyka. Jak mapy prowadzą nas i zwodzą to opowieść o tym, jak matematyka i kartografia współtworzą obraz świata. O tym, jak łatwo dać się zwieść mapie – chyba, że zrozumiemy jak i po co powstała.
Każda mapa to wybór. O tym, co pokazuje, a czego pokazać nie może, decyduje jej twórca. To wniosek z nowej książki dr Pauliny Rowińskiej, matematyczki i dziennikarki naukowej publikującej m.in. w Quanta Magazine i Smithsonian Magazine. Autorka – Polka pracująca w Nowym Jorku – prowadzi czytelnika przez dzieje map i idei, które za nimi stoją: od żeglarskich odwzorowań Mercatora po współczesne modele cyfrowe opisujące rzeczywistość.
– Mamy takie przekonanie, że mapy są czymś obiektywnym, chłodnym, neutralnym, a one takie nie są – mówi Karolina Głowacka z Radia Naukowego, które odpowiada za polskie wydanie książki. – Trzeba się zastanowić, co mapa ma pokazywać, a czego siłą rzeczy pokazać nie może. Mapa Warszawy, która w ogóle nie przekłamuje musiałaby być wielkości Warszawy – dodaje.
Dr Rowińska wyjaśnia, jak matematyka pomaga zrozumieć ograniczenia i dlaczego od wyboru skali, odwzorowania czy sposobu uśredniania danych zależy, jak postrzegamy świat. Z jej perspektywy każda mapa jest nie tylko narzędziem orientacji, lecz także interpretacją rzeczywistości – czasem nieświadomie kształtującą nasze przekonania i decyzje.
Jednym z najczęściej przywoływanych przykładów – opisywanym też w ksiażce -jest odwzorowanieMercatora z XVI w., w której obszary przy biegunach są sztucznie powiększone. – To nie tak, że Gerard Mercator chciał kogokolwiek oszukać. Stworzył swoją mapę, by żeglarzom było łatwiej nawigować – zauważa Głowacka. Efektem jest wciąż żywe złudzenie, że Grenlandia wydaje się większa od Afryki, a Rosja – rozciągnięta niemal przez pół globu. – Jeśli wiemy, po co jakaś mapa powstała, jakie ma założenia, co pokazuje, czego nie pokazuje, to umiemy ją czytać dużo lepiej – mówi dalej Głowacka.
Jej zdaniem najważniejszą lekcją Mapomatyki jest danie nam świadomości, że każda mapa ma cel i kontekst. Dr Rowińska przywołuje też mniej oczywiste przykłady: matematyczny spacer po Królewcu, który doprowadził do powstania teorii grafów; fraktalne wybrzeża, których długości nie da się jednoznacznie zmierzyć; czy mapy dna oceanów, które odsłoniły strukturę wnętrza Ziemi. To matematyka w działaniu – praktyczna, życiowa i pełna ludzkich historii.
Mapomatyka ukazuje się równolegle jako książka papierowa, e-book i audiobook (czyta Anna Maria Buczek). Polską edycję przygotowało Wydawnictwo RN, powstałe przy podcaście Radio Naukowe. Wcześniej publikacja została doceniona za granicą: zdobyła tytuł „Książki naukowej roku 2024” w Austrii i wyróżnienie Boston Authors Club 2025 w kategorii non-fiction. Tłumaczenie z angielskiego: Michał Rogalski.