Mikroplastik znaleziono już niemal wszędzie – w wodzie, żywności, powietrzu, a także w organizmach ludzi. Wiadomo, że jego najmniejsze cząstki mogą przenikać do wnętrza komórek, jednak wiele pytań dotyczących ich wpływu na zdrowie wciąż pozostaje bez odpowiedzi. O tym, co udało się już ustalić, opowiada dr hab. Agnieszka Białek z Instytutu Fizjologii i Żywienia Zwierząt im. Jana Kielanowskiego PAN

Jeszcze kilkanaście lat temu mikroplastik kojarzono głównie z zanieczyszczeniem oceanów i zwierzętami połykającymi plastikowe odpady. Dziś wiadomo, że problem dotyczy również człowieka. Mikroplastik powstaje zarówno jako celowo produkowane drobne cząstki – dawniej wykorzystywane m.in. w kosmetykach – jak i podczas rozpadu większych elementów z tworzyw sztucznych. Dzięki niewielkim rozmiarom łatwo rozprzestrzenia się w wodzie i powietrzu, docierając praktycznie do każdego środowiska.

Przełom nastąpił, gdy naukowcy zaczęli wykrywać mikroplastik nie tylko w środowisku, lecz także w tkankach organizmów. „Bardzo małe cząsteczki mikroplastiku, poniżej 10 mikrometrów, mogą penetrować do wnętrza komórek. Tam mogą zaburzać procesy metaboliczne” – mówi dr hab. Agnieszka Białek. Jednocześnie zaznacza, że pełnych konsekwencji tego zjawiska nadal nie znamy. 

Najlepiej udokumentowane skutki dotyczą nasilenia stresu oksydacyjnego i przewlekłego stanu zapalnego, które sprzyjają rozwojowi wielu chorób, m.in. otyłości i miażdżycy. Wyniki badań sugerują również, że mikroplastik może zaburzać gospodarkę hormonalną, zwłaszcza proces powstawania plemników, co może mieć związek z obserwowanym w wielu krajach spadkiem płodności.

Dr hab. Agnieszka Białek prowadzi obecnie badania na przepiórkach japońskich, sprawdzając, czy skutki narażenia na mikroplastik mogą być przekazywane kolejnym pokoleniom. Wstępne wyniki wskazują na zaburzenia rozwoju potomstwa, m.in. opóźnione dojrzewanie płciowe, zanik narządów płciowych u części osobników oraz nieprawidłowości w budowie jaj. Badaczka wiąże te obserwacje z mechanizmami programowania rozwojowego, zgodnie z którymi warunki życia rodziców mogą wpływać na zdrowie ich dzieci, a nawet wnuków.

Na razie nie istnieje skuteczna metoda usuwania mikroplastiku z organizmu człowieka. Trwają natomiast prace nad ograniczeniem jego obecności w środowisku. „Dla mnie największym problemem nie jest nawet to, ile mikroplastiku znajduje się w naszym organizmie, ale to, co robi i jakie skutki będzie wywoływał w przyszłości” – podkreśla dr hab. Agnieszka Białek. Dodaje, że szybki rozwój badań daje nadzieję na lepsze zrozumienie tego zjawiska i opracowanie sposobów ograniczania jego konsekwencji.

O wpływie mikroplastiku na zdrowie, prowadzonych badaniach oraz pytaniach, na które nauka dopiero szuka odpowiedzi, dr hab. Agnieszka Białek opowiada Weronice Puszkar w podcaście O co chodzi z tą nauką? Polskiej Akademii Nauk i radiowej Czwórki.

Najnowszego odcinka można posłuchać tutaj.

• Nauki ścisłe i nauki o Ziemi