NASA: Sonda Mars Odyssey uchwyciła wulkan wynurzający się ponad poranne chmury
Streszczenie:
Sonda Mars Odyssey uchwyciła niezwykły widok: wulkan Arsia Mons wynurza się nad poranną pokrywą chmur lodu wodnego na Marsie. Zdjęcie, zrobione 2 maja 2025 r. przy obrocie statku o 90°, pozwala jednocześnie badać atmosferę i pokazać spektakularny horyzont planety. Arsia Mons – wysoki na 20 km, czyli dwukrotnie wyższy od hawajskiej Mauna Loa – jest częścią pasma Tharsis Montes i najczęściej okrywa się gęstymi chmurami w czasie aphelium. Analiza takich obrazów pomaga naukowcom śledzić sezonowe zmiany chmur i pyłu, co z kolei wspiera planowanie przyszłych lądowań i misji na Marsie.
Wulkaniczni giganci
Nowa panorama uzyskana przez sondę Mars Odyssey przedstawia jeden z największych wulkanów Marsa – Arsia Mons – przebijający się przez chmurzysty baldachim tuż przed wschodem Słońca. Arsia wraz z dwoma innymi wulkanami tworzy formację Tharsis Montes. Wulkany te często spowijają chmury lodu wodnego (w przeciwieństwie do równie częstych na Marsie chmur dwutlenku węgla), zwłaszcza we wczesnych godzinach rannych. To pierwsze zdjęcie, na którym jeden z tych wulkanów został uchwycony na marsjańskim horyzoncie – dokładnie z takiej perspektywy, z jakiej astronauci oglądają Ziemię z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
Wystrzelona w 2001 r. Odyssey jest najdłużej pracującą sondą krążącą wokół innej planety. Od 2023 r. wykonuje nowe obserwacje horyzontu, rejestrując już cztery takie zdjęcia. Aby je uzyskać, statek obraca się o 90°, tak by jego kamera – zbudowana do badania powierzchni – mogła „spojrzeć w bok” na atmosferę.
„W tych ujęciach horyzontu widzimy wyraźne różnice sezonowe” – mówi dr Michael D. Smith z Goddard Space Flight Center (NASA). „To nowe wskazówki, jak zmienia się atmosfera Marsa w czasie”.
Zrozumienie marsjańskich chmur ma kluczowe znaczenie dla prognozowania pogody i zjawisk takich jak burze pyłowe, co z kolei pomaga planować przyszłe lądowania.
Arsia Mons na panoramie
- Wysokość: ok. 20 km – dwa razy więcej niż Mauna Loa na Hawajach (najwyższy wulkan Ziemi licząc od dna oceanu).
- Położenie: najbardziej na południe w Tharsis Montes.
- Chmury: najgęstsze z całej trójki wulkanów – tworzą się, gdy powietrze unoszące się po stokach gwałtownie się rozpręża i ochładza. Szczególnie masywne są podczas aphelium (gdy Mars znajduje się najdalej od Słońca), tworząc tzw. pas chmur aphelium – widoczny w najnowszej panoramie.
„Wybraliśmy Arsia Mons z nadzieją, że zobaczymy szczyt wystający ponad poranne chmury – i nie zawiedliśmy się” – mówi Jonathon Hill z Uniwersytetu Stanowego Arizony, kierujący operacjami kamery THEMIS (Thermal Emission Imaging System).
Kamera THEMIS rejestruje obrazy w świetle widzialnym i podczerwieni, co pozwala m.in. wykrywać pokłady lodu podpowierzchniowego – cennego zasobu dla przyszłych astronautów – oraz badać skład małych księżyców Marsa: Fobosa i Deimosa.
Więcej o misji Odyssey
- Zarządzanie: Jet Propulsion Laboratory (JPL), oddział Caltechu w Pasadenie, dla Dyrektoriatu ds. Nauki NASA.
- Budowa sondy: Lockheed Martin Space (Denver); firma współprowadzi także operacje misji.
- Instrumenty: Kamera THEMIS zaprojektowana i obsługiwana przez Uniwersytet Stanowy Arizony (Tempe).
- Program: Misja jest częścią portfela Mars Exploration Program.
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu NASA Mars Orbiter Captures Volcano Peeking Above Morning Cloud Tops