Festiwal Nauki to jedno z najważniejszych wydarzeń popularyzujących naukę w Polsce, a jego warszawska edycja ma szczególnie bogatą historię. Głównym celem tego wydarzenia jest upowszechnianie wiedzy naukowej w sposób dostępny i atrakcyjny dla szerokiego grona odbiorców – niezależnie od wieku, wykształcenia czy zainteresowań. Festiwal jest okazją do poznania metod naukowych i dorobek uczonych, różnorodności nauki oraz jej wpływu na rozwój społeczny i gospodarczy. Zachęca do krytycznego myślenia i samodzielnego oceniania źródeł informacji, promuje dokonania polskich naukowców.
Spotkania odbywają się w miejscach pracy naukowców – laboratoriach, salach seminaryjnych, a uczestnicy często mają możliwość aktywnie uczestniczyć w eksperymentach i obserwacjach.
Festiwal został zainicjowany w 1996 roku przez prof. Davida Shugara, członka zagranicznego PAN, w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego. Formalnie powołano go poprzez porozumienie podpisane przez rektorów Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej oraz prezesa Polskiej Akademii Nauk. Festiwal odbywa się corocznie we wrześniu, a jego program obejmuje ponad 500 wydarzeń – wykładów, pokazów, wystaw, debat, wycieczek i warsztatów. Od kilku lat część wydarzeń odbywa się również w Jabłonnie, wokół Pałacu należącego do PAN.
W ramach Festiwalu organizowane są także przez cały rok Kawiarnie Naukowe, czyli cykl spotkań z naukowcami w mniej formalnej atmosferze, które goszczą w Pałacu Staszica.
Corocznie przyznawana jest nagroda „Złota Róża”, którą honorowana jest najlepsza napisana po polsku książka popularnonaukowa służąca rzetelnemu upowszechnianiu wiedzy naukowej i wyróżnia się wybitną formą literacką.
Patron tegorocznej edycji
W 2025 roku patronem Festiwalu został prof. Hilary Koprowski, wybitny lekarz, wirusolog i immunolog, twórca pierwszej na świecie skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Urodzony w Warszawie, od 1944 roku mieszkał w USA, gdzie przez wiele lat kierował Instytutem Wistara w Filadelfii. Był profesorem nadzwyczajnym na Thomas Jefferson University oraz członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk. Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 850 publikacji, a jego praca przyczyniła się do uratowania milionów dzieci na całym świecie.
Jednostki PAN na Festiwalu Nauki 2025
Festiwal Nauki 2025 w Warszawie to wyjątkowa okazja, by spotkać się z nauką twarzą w twarz – dosłownie i metaforycznie. Jak co roku, w wydarzeniu bierze udział wiele jednostek Polskiej Akademii Nauk, które przygotowały bogatą i różnorodną ofertę dla uczestników w każdym wieku. Od warsztatów biologicznych, przez wykłady z fizyki, po filozoficzne dysputy – PAN pokazuje, że nauka może być fascynująca, dostępna i inspirująca.
Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
- Biologia molekularna od kuchni – klonowanie DNA – warsztaty praktyczne z klonowania genów.
- Mitochondria – komórkowe elektrownie z własnym genomem – wykład i warsztaty dla uczniów szkół średnich.
Instytut Chemii Bioorganicznej PAN (IMol PAN)
- Izolacja DNA z owoców – warsztaty dla dzieci.
- Warsztaty ze sztuki naukowej – budujemy maszyny molekularne – kreatywne zajęcia dla rodzin.
- Magic algorithms and RNA molecules – pokaz, warsztat i wykład o RNA i algorytmach (również w języku rosyjskim).
Instytut Fizyki PAN
- Świat kryształów – warsztaty dla dzieci.
- Niezwykłe umiejętności fotonów, Koncepcja czasu w fizyce, Dlaczego Czarnobyl się nie powtórzy, Baterie słoneczne, Sekrety ekstremalnego zimna – seria wykładów popularnonaukowych.
Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
- Echoes from Supermassive Black Holes, Cymatics, Gamma-ray bursts, Kryptografia kwantowa, Programowanie komputerów kwantowych, Czym jest chaos dla fizyka? – wykłady i warsztaty z pogranicza fizyki teoretycznej i technologii.
Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN
- Bestia i piękna – o motylach, Mikroświat na naszej skórze, Trauma w genach, Mysz w depresji, Tajemnice wewnętrznego zegara, Pysznej kapucziny życzę, Kryminalne zagadki IMDiK – wykłady i warsztaty z zakresu medycyny i biologii człowieka.
Instytut Badań Literackich PAN
- Jak wyjść z klasy, Poza świadomość, Uczty bohaterów, Magia liczb w życiu Prusa – wykłady i dyskusje literacko-kulturowe.
Instytut Slawistyki PAN
- Nie bój się, to tylko Muzeum Komunizmu – warsztaty literackie dla dzieci.
Instytut Filozofii i Socjologii PAN
- Doktrynalne podstawy koronacji, Labirynt Filozoficzny, Disputandum est!, Blackout i uzależnienie od technologii, Święta parlamentarne – filozoficzne i socjologiczne refleksje w formie wykładów, gier i dyskusji.
Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
- Libańskie megality, Mastaba Faraona – archeologiczne wykłady i gry edukacyjne.
Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN
- Spacer naukowy po Pradze – wycieczka historyczna.
Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN
- Nanomateriały w miniaturze – warsztaty i wykład o świecie nanotechnologii.
Instytut Nauk Ekonomicznych PAN
- Młodzi Innowatorzy 2025 – pokaz i dyskusja o innowacjach.
PAN Archiwum w Warszawie
- Komiksy idą na wojnę, Na kawie z Janem III Sobieskim – pokazy historyczne.
Szczegóły wydarzeń w Warszawie znajdują się na stronie Festiwalu: https://festiwalnauki.edu.pl/program/
Szczegóły wydarzeń w Pałacu Staszica
Zaproszenie do Jabłonny
Obok Festiwalu Nauki w Warszawie odbywa się w pobliskiej Jabłonnie festiwal „Nauka z Pałacem w tle”. jest on organizowany przez Pałac w Jabłonnie już po raz dwudziesty trzeci, w 2025 roku odbędzie się w dniach 20-21 września. To wyjątkowe wydarzenie popularyzujące naukę wśród dzieci, młodzieży i dorosłych, odbywa się w malowniczym otoczeniu XVIII-wiecznego zespołu pałacowo-parkowego. Uczestnicy będą mogli wziąć udział w wykładach, warsztatach, pokazach i eksperymentach przygotowanych przez instytuty Polskiej Akademii Nauk, uczelnie wyższe oraz liczne instytucje edukacyjne. Tematyka tegorocznego festiwalu obejmuje m.in. sztuczną inteligencję, mikrobiomy, fotonikę, technologie kwantowe, ekologię, a także tworzenie perfum czy badania kosmiczne. Dodatkowo zaplanowano koncert zespołu „Czarnina”, wystawę w Galerii „Oranżeria” oraz rozstrzygnięcie konkursu fotograficznego.
