Nuda to coś, czego większość z nas stara się za wszelką cenę uniknąć. Wypełniamy czas mediami społecznościowymi, książkami, serialami, a nasze kalendarze pękają od planów. Tymczasem nuda nie zawsze musi być czymś negatywnym. Może wręcz działać na naszą korzyść. Pod warunkiem, że potrafimy wykorzystać jej pełny potencjał

Nuda pojawia się zwykle wtedy, gdy chcemy być zaangażowani intelektualnie, ale wykonywane zajęcie lub otoczenie nie zapewniają nam odpowiedniego poziomu wyzwań, stymulacji czy poczucia sensu. W efekcie odczuwamy niepokój i znużenie, zwłaszcza jeśli nie wiemy, jak zmienić tę sytuację.

To właśnie dlatego nuda może stać się impulsem do zmian i zachęcać nas do poszukiwania nowych doświadczeń.

Żeby jednak naprawdę działała na naszą korzyść, warto oprzeć się pokusie sięgania po najłatwiejsze rozpraszacze – bezmyślne przewijanie telefonu, zakupy internetowe czy podjadanie.

Impuls do rozwoju 

Pozytywna zmiana nie zaczyna się od pytania: „Jak przestać się tak czuć?”, lecz od pytania: „Czego naprawdę teraz potrzebuję?”. Kluczem jest znalezienie czegoś, co ma dla nas znaczenie. Wtedy nuda staje się pomostem prowadzącym do bardziej wartościowych aktywności.

To, co jest znaczące, będzie oczywiście różnić się w zależności od osoby. Zwykle jednak są to zajęcia wymagające pewnego wysiłku, ale możliwe do wykonania i dające poczucie uczestnictwa w czymś większym niż my sami.

Jeśli ktoś lubi ruch lub przebywanie na łonie natury, dobrym sposobem na przełamanie nudy może być piesza wędrówka. Dla osób, które wolą tworzyć lub zajmować się rękodziełem, samo tworzenie może być okazją do pełnego zaangażowania, co sprzyja dobrostanowi.

Niekiedy nuda sygnalizuje również, że potrzebujemy wyjść z domu i spotkać się z rodziną lub przyjaciółmi. Kontakt z drugim człowiekiem daje poczucie sensu, bycia zauważonym i przynależności, którego trudno doświadczyć w samotności.

Kreatywność i rozwiązywanie problemów

Czy zdarzyło ci się kiedyś podczas prysznica nagle wpaść na świetny pomysł albo znaleźć rozwiązanie problemu, który od dawna cię męczył? Psychologowie nazywają to „efektem prysznica” (shower effect), a jego źródłem jest właśnie nuda.

Prysznic tworzy środowisko, które nie wymaga od nas dużego wysiłku poznawczego. Dzięki temu umysł może swobodnie błądzić. Przechodzi wtedy w stan tzw. produktywnego błądzenia myślami (productive mind-wandering), w którym uwaga odrywa się od bieżącego zadania, a myśli zaczynają płynąć bardziej swobodnie.

To właśnie wtedy pojawiają się spontaniczne skojarzenia. Choć początkowo wydają się przypadkowe lub niezwiązane z aktualną sytuacją, często prowadzą do nowych pomysłów, nieoczywistych powiązań między wcześniej zdobytymi informacjami, rozwiązania trudnych problemów, porządkowania celów i wspomnień oraz pobudzają kreatywność.

Aby jak najlepiej wykorzystać potencjał błądzenia myślami i nie dopuścić do tego, by zamieniło się ono w spiralę zamartwiania się i rozpamiętywania, warto wcześniej „nakarmić” umysł odpowiednim materiałem. Jeśli wiemy, że w ciągu dnia będziemy mieli chwilę bez zajęcia, dobrze wcześniej zająć się trudnym problemem, twórczym projektem albo pytaniem wymagającym refleksji. Dzięki temu, gdy umysł zacznie swobodnie wędrować, będzie miał z czego czerpać inspirację i łatwiej wykorzysta nudę w twórczy sposób.

Wspieranie pamięci i uczenie się

Choć nuda bywa nieprzyjemna, może pomagać w tworzeniu trwałych wspomnień i zapamiętywaniu nowych informacji. Pozwolenie umysłowi na chwilowe „przejście w tryb offline”, określane jako wakeful rest („czujny odpoczynek”), sprzyja porządkowaniu i utrwalaniu nowo zdobytej wiedzy. Takim odpoczynkiem może być siedzenie bezczynnie, patrzenie w dal czy bezwiedne bazgranie po kartce.

Nowe wspomnienia nie trafiają od razu do pamięci długotrwałej. Po zdobyciu nowej wiedzy muszą zostać ustabilizowane i zintegrowane w procesie zwanym konsolidacją pamięci. Krótka przerwa od przyswajania kolejnych informacji daje mózgowi czas potrzebny do wykonania tego zadania.

Już pięć do dziesięciu minut takiego odpoczynku dziennie pomaga chronić świeże wspomnienia przed „zagłuszeniem” przez mniej istotne informacje. Badania pokazują również, że osoby praktykujące taki odpoczynek lepiej pamiętają materiał, którego uczyły się wcześniej – nawet wtedy, gdy są o niego pytane tydzień później.

Istotne jest także to, że znudzony mózg nie wyłącza się, lecz przechodzi w inny tryb działania. Przestaje koncentrować się na bodźcach zewnętrznych i zadaniach, a zaczyna przetwarzać informacje dotyczące nas samych. To właśnie podczas takich chwil najlepiej zastanawiamy się nad własnymi wartościami, doświadczeniami i tym, kim jesteśmy.

Proces ten pomaga również porządkować wspomnienia. Dlatego krótkie chwile czujnego odpoczynku podczas nauki lub wykonywania nowych zadań nie tylko poprawiają zapamiętywanie, lecz także ułatwiają zachowanie kontaktu z tym, co jest dla nas naprawdę ważne.

Jak nauczyć się nudzić?

Jak więc lepiej znosić nudę? Przede wszystkim warto zaakceptować ją jako naturalną część życia, a nie coś, czego za wszelką cenę należy unikać.

Nie oznacza to, że trzeba całkowicie zrezygnować z technologii, choć ograniczenie jej wpływu może pomóc. Mniej częste przeskakiwanie między filmami, aplikacjami i mediami społecznościowymi sprzyja poprawie koncentracji, zwiększa satysfakcję i pomaga odnaleźć większy sens w codziennych aktywnościach.

Jeśli uda się ograniczyć takie ciągłe przełączanie uwagi, kolejnym krokiem jest ćwiczenie pozostawania przy jednym, zwyczajnym doświadczeniu – na przykład skupieniu się na własnym oddechu. Im lepiej potrafimy być obecni „tu i teraz”, tym łatwiej znosimy nudę.

Pozostawienie sobie odrobiny przestrzeni na nicnierobienie i wpuszczenie do życia odrobiny nudy może nam wyjść na dobre. Trzeba jedynie umieć dobrze wykorzystać takie chwile.

Artykuł Three ways boredom can actually be a benefit ukazał się w serwisie The Conversation.