Niespodziewany efekt uboczny szczepionek mRNA: dłuższe życie pacjentów z rakiem

Zaskakujące wyniki badań z USA sugerują, że szczepionki przeciw COVID-19 mogą wzmacniać działanie immunoterapii nowotworowej. Pacjenci, którzy przyjęli preparat mRNA tuż przed rozpoczęciem leczenia, żyli średnio niemal dwa razy dłużej niż ci, którzy tego nie zrobili

Leki z grupy inhibitorów punktów kontrolnych zrewolucjonizowały leczenie nowotworów, jednak wciąż wielu pacjentów nie reaguje na terapię. Najnowsze obserwacje zespołu z University of Texas MD Anderson Cancer Center i University of Florida wskazują, że przełomowe szczepionki mRNA, które zatrzymały pandemię COVID-19, mogą pomóc także w onkologii.

Badacze przeanalizowali dane ponad tysiąca osób z zaawansowanym rakiem płuca lub czerniakiem, leczonych immunoterapią w latach 2019–2023. Okazało się, że pacjenci, którzy otrzymali szczepionkę mRNA przeciw SARS-CoV-2 w ciągu stu dni przed rozpoczęciem leczenia, żyli znacznie dłużej. W przypadku raka płuca mediana przeżycia wzrosła z 20,6 do 37,3 miesiąca, a w czerniaku z 26,7 do nawet 40 miesięcy.

„Wyniki są absolutnie niezwykłe. U chorych z jednymi z najbardziej agresywnych nowotworów widzimy niemal podwojenie czasu przeżycia” – powiedział w rozmowie z Inside Precision Medicine dr Elias Sayour, onkolog z Uniwersytetu Florydy. 

Co ważne, efekt nie występował u osób zaszczepionych przeciw grypie czy pneumokokom, co sugeruje, że kluczowe znaczenie ma właśnie mechanizm działania mRNA – informuje Science.

Jak to działa? „Sygnał alarmowy” dla układu odpornościowego

Szczepionki mRNA kodują białko kolca wirusa SARS-CoV-2, które prowokuje silną odpowiedź odpornościową. U pacjentów onkologicznych – jak wyjasnia zespół badaczy – ta sama reakcja może „obudzić” układ immunologiczny, pomagając mu skuteczniej rozpoznawać i atakować komórki nowotworowe.

„To tak, jakby szczepionka działała jak syrena alarmowa” – wyjaśnił w rozmowie z Science dr Adam Grippin, współautor badania z MD Anderson. „Uwalnia kaskadę cytokin, zwłaszcza interferonu typu 1, który aktywuje komórki odpornościowe i kieruje je do węzłów chłonnych. Tam uczą się one rozpoznawać komórki nowotworowe i wracają, by je zniszczyć”.

Guzy, broniąc się przed takim atakiem, zaczynają produkować białko PD-L1, które osłabia odpowiedź immunologiczną. Tymczasem stosowane w terapii inhibitory punktów kontrolnych blokują ten mechanizm, pozwalając układowi odpornościowemu działać z pełną siłą.

„Wygląda na to, że sam fakt wprowadzenia mRNA – niezależnie od tego, co ono koduje – może być kluczem do wzmocnienia immunoterapii” – powiedział w rozmowie z Science prof. Steven Lin z MD Anderson.

Uniwersalna szczepionka przeciw rakowi?

Zespół planuje już randomizowane badanie kliniczne fazy III, które ma potwierdzić obserwacje. Jeśli wyniki się utrzymają, mRNA może zdaniem badaczy otworzyć nowy rozdział w onkologii – prostszy i tańszy niż spersonalizowane szczepionki przeciwnowotworowe.

„Możemy wyobrazić sobie coś w rodzaju uniwersalnej szczepionki onkologicznej, dostępnej dla wszystkich pacjentów” – powiedział Sayour w Inside Precision Medicine. – „Wystarczyłoby podać ją w odpowiednim momencie, by pobudzić układ odpornościowy do walki z chorobą”.

Nie wszyscy jednak podzielają entuzjazm. „Potrzebne są kontrolowane badania, zanim będziemy mogli mówić o zmianie standardu leczenia” – zastrzegł w rozmowie z Science prof. Mark Slifka z Oregon Health & Science University.

Polityka kontra nauka

Nowe odkrycie pojawia się w trudnym momencie dla technologii mRNA. Część amerykańskich polityków – w tym sekretarz Departamentu Zdrowia Robert F. Kennedy Jr. – wstrzymała finansowanie badań nad tym typem szczepionek, powołując się na niepotwierdzone obawy dotyczące bezpieczeństwa.

„Traktowanie mRNA jak tematu tabu może mieć efekt mrożący dla całej dziedziny” – ostrzegł w rozmowie z Science prof. Jeff Coller z Johns Hopkins University.

Mimo to badacze nie tracą nadziei. „To dopiero początek. Ale jeśli się potwierdzi, że zwykła szczepionka przeciw COVID-19 może poprawić skuteczność terapii raka, będzie to jedna z najbardziej nieoczekiwanych i doniosłych konsekwencji pandemii” – podkreślił Lin w Science. 

Źródła:

Science, 20 października 2025, “A surprise bonus from COVID-19 vaccines: bolstering cancer treatment”. DOI: 10.1126/science.zshb924

Inside Precision Medicine, 20 października 2025, „COVID-19 mRNA Vaccines May Boost Immunotherapy, Doubling Survival in Aggressive Cancers”

• Nauki medyczne