Nikon Small World 2025. Ukryte piękno życia pod mikroskopem 

51. edycja konkursu Nikon Small World – najstarszego i najbardziej prestiżowego przeglądu mikrofotografii naukowej – po raz kolejny udowodniła, jak nauka może zachwycać. Wśród laureatów znalazło się dwóch Polaków: Igor Siwanowicz i Marek Miś

Od pół wieku Nikon Small World pokazuje światu niewidzialne – mikroświaty, które pod mikroskopem zamieniają się w surrealistyczne krajobrazy, abstrakcyjne kompozycje i portrety istot niemal pozaziemskich. W tym roku napłynęło 1925 zgłoszeń z 77 krajów – od naukowców i inżynierów, po artystów i amatorów zafascynowanych tym, co kryje się poza granicą ludzkiego oka.

Zwycięzca: ryżowy wołek jak rzeźba

Pierwsze miejsce zdobył Zhang You z miasta Kunming w Chinach za niezwykłe zdjęcie ryżowego wołka (Sitophilus oryzae) spoczywającego na ziarnie ryżu. Ten pospolity szkodnik zbóż został uchwycony w chwili, gdy rozkłada skrzydła – jakby zamierzał uciec.

Autor przygotowywał próbkę i oświetlenie przez dwa tygodnie, wykonując ponad sto zdjęć, zanim powstało to jedno, idealne ujęcie.„Widziałem wołki w ziarnach ryżu, ale nigdy z rozłożonymi skrzydłami” – opowiada. – „Ten okaz został zachowany w naturalny sposób, być może w ostatniej próbie ucieczki. Jego miniaturowe rozmiary sprawiają, że ręczne ustawienie skrzydeł jest niemal niemożliwe, więc to spotkanie było czystym łutem szczęścia”.

Na zdjęciu widać każdą łuskę pancerza i włosek na ciele owada. „Dobre zdjęcie – mówi You – łączy artyzm z naukową precyzją, uchwytując istotę, energię i ducha tych stworzeń.”

Wśród 20 tegorocznych laureatów znalazło się dwóch Polaków.  Igor Siwanowicz, urodzony w Krakowie biochemik i neurobiolog, od lat pracuje naukowo w Stanach Zjednoczonych. W tym roku w pierwszej dziesiątce znalazły się dwa jego zdjęcia: zarodników paproci Ceratopteris richardii i kiełkującego pyłku malwy zaatakowanego przez grzyb.   Marek Miś z Suwałk to bjeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich mikrofotografów. Zdjęcia robi od ponad czterdziestu lat. Jego fotografia trychomów słonecznika – drobnych włosków pokrywających łodygi i liście – zajęła w tym roku 11. miejsce.

Top 20. Co widać na nagrodzonych zdjęciach

1. Ryżowy wołek na ziarnku ryżu – Zhang You (Chiny)

Maleńki chrząszcz uchwycony z rozłożonymi skrzydłami. Każdy włosek i łuska pancerza tworzą wzór przypominający rzeźbę

2. Kolonie zielenic Volvox – Jan Rosenboom (Niemcy)

Zielone kule złożone z tysięcy komórek poruszających się wspólnie jak jeden organizm. Miniaturowa społeczność w kropli wody.

3. Pyłek w pajęczynie – John-Oliver Dum (Niemcy)

Ziarna pyłku przyklejone do delikatnych nitek sieci tworzą kompozycję przypominającą zawieszone w przestrzeni planety.

4. Komórki mięśnia sercowego po podziale – James Hayes (USA)

Włókna i jądra komórek w momencie, gdy kończy się ich podział. Biologiczny rytm utrwalony w obrazie przypominającym puls serca.

5. Zarodniki paproci Ceratopteris richardii – Igor Siwanowicz (Polska/USA)

Maleńkie kulki zarodników wyglądają jak zawieszone w przestrzeni planety. To jeden z klasycznych modeli w badaniach ewolucji roślin.

6. Komórki wątroby szczura – Francisco Lázaro-Diéguez (USA)

Gęsta mozaika hepatocytów – komórek odpowiedzialnych za oczyszczanie organizmu. Każda z nich ma własną geometrię i rytm pracy.

7. Neurony czuciowe z hodowli – Stella Whittaker (USA)

Rozgałęzione komórki nerwowe przypominają sieć korzeni lub dróg, którymi płyną sygnały z ciała do mózgu.

8. Kiełkujący pyłek malwy z pasożytniczym grzybem – Igor Siwanowicz (Polska/USA)

Rurka pyłkowa zaczyna rosnąć, by zapłodnić komórkę jajową, ale oplata ją nitkowaty grzyb. Biologiczny dramat w mikroskopowej skali.

9. Grzyb Talaromyces purpureogenus – Wim van Egmond (Holandia)

Grzyb znany z intensywnie czerwonego barwnika. Pigment rozlewa się po podłożu jak plama akwareli.

10. Komórki serca w trakcie podziału – Dylan Burnette, James Hayes (USA)

Zawieszone w ruchu włókna DNA układają się w geometryczny wzór. Widać moment, gdy życie dosłownie się dzieli.

11. Trychomy słonecznika – Marek Miś (Polska)

Gęsty las mikroskopijnych włosków na powierzchni liścia. Chronią roślinę przed owadami i słońcem, a w powiększeniu przypominają szklane igły.

12. Komórka nowotworowa mózgu myszy – Halli Lindamood, Eric Vitriol (USA)

Wewnątrz komórki widoczna jest plątanina włókien białkowych – sieć, która w zdrowej komórce jest uporządkowana, a tu chaotyczna.

13. Śluzowiec Arcyria major uwalniający zarodniki – Henri Koskinen (Finlandia)

Na martwym drewnie wyrasta pomarańczowa forma, która właśnie rozsiewa chmurę zarodników. Chwila życia w mikroskopowej skali.

14. Kwarc z włóknami getytu – Manfred Heising (Niemcy)

W przezroczystym krysztale uwięzione są rdzawożółte włókna minerału, które wyglądają jak zatopiona roślina sprzed milionów lat.

15. Samica miernikowca składająca jaja – Zhang You (Chiny)

Motyl delikatnie układa rządki jaj, przypominające perły. Każde jest zalążkiem nowego życia.

16. Zarodnie paproci na spodzie liścia – Rogelio Moreno (Panama)

Maleńkie kapsułki, w których dojrzewają zarodniki – źródło przetrwania roślin, które istniały już na długo przed dinozaurami.

17. Rozwielitki i glony – Hong Guo (Chiny)

Mikroskopijny ekosystem w kropli wody: zwierzęta i rośliny unoszące się razem w świetle mikroskopu.

18. Mysia okrężnica – Marius Mählen, Koen Oost, Prisca Liberali, Laurent Gelman (Szwajcaria)

Przekrój jelita przypomina kolorowy labirynt. Każda warstwa pełni inną funkcję w procesie trawienia.

19. Pasożytniczy grzyb na muchówce – Eduardo Agustin Carrasco (Ekwador)

Grzyb oplata ciało owada i wykorzystuje je jako źródło życia, zanim rozsieje własne zarodniki – mikroskopowy obraz pasożytnictwa.

20. Widłonóg morski – Zachary Sanchez (USA)

Przezroczysty skorupiak z planktonu. Choć niewidoczny gołym okiem, jest jednym z najważniejszych ogniw łańcucha pokarmowego w oceanach.

Źródło:

Nikon Small World – wszystkie zdjęcia dostępne są tutaj

• aktualności
• popularyzacja