Nowa Nagroda PAN. Wyróżnienie dla badaczy o światowym potencjale

Polska Akademia Nauk ogłosiła nabór kandydatów do nowo ustanowionej Nagrody PAN. Wyróżnienie, które po raz pierwszy zostanie przyznane w 2026 r, ma wskazywać naukowców, których dorobek ma potencjał konkurowania o najwyższe światowe laury

– Od lat w Polsce powraca pytanie, kiedy wreszcie doczekamy się polskiego Nobla – mówi Academii  prof. dr hab. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk. – Nie chcemy przeszczepiać Nagrody Nobla na polski grunt, lecz stworzyć formułę pozwalającą identyfikować badaczy, którzy mają realną szansę ją zdobyć.

Jednym z kluczowych kryteriów Nagrody PAN ma być wyraźny związek dorobku naukowego z Polską. Akademia podkreśla jednak, że nie chodzi o obywatelstwo ani formalną przynależność narodową. – Nie stawiamy żadnych ograniczeń narodowościowych. Regulamin stanowi jedynie, że znacząca część dorobku powinna być związana z naszym krajem – zaznacza prof. Konarzewski.

Oznacza to, że o nagrodę mogą ubiegać się również badacze z innych państw, o ile ich kluczowe osiągnięcia powstają w polskich instytucjach naukowych. Akademia chce w ten sposób promować naukę rozwijaną w Polsce, a nie jedynie symboliczne związki personalne z krajem.

Nagroda będzie przyznawana za wybitne osiągnięcia wnoszące istotny wkład w rozwój nauki światowej. Ważnym elementem oceny będzie także potencjał dalszego rozwoju badań oraz możliwość realnego konkurowania o najbardziej prestiżowe międzynarodowe wyróżnienia.

Nowa Nagroda PAN nie jest projektowana jako konkurencja dla wyróżnień przyznawanych przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej, często określanych mianem „polskich Nobli”. Prezes PAN nie ukrywa, że grona laureatów obu nagród mogą się częściowo pokrywać. 

Różnica dotyczy jednak etapu kariery, na którym przyznawane jest wyróżnienie. Nagrody FNP często trafiają do uczonych, dla których stanowi to zwieńczenie wieloletniej działalności. Nagroda PAN ma natomiast wskazywać naukowców wciąż intensywnie rozwijających swoje programy badawcze. –  Ma wspierać rozwój i wzmacniać potencjał wyróżnionej osoby, tak aby w przyszłości mogła ona konkurować o największe nagrody naukowe na świecie – mówi prof. Konarzewski.

Proces wyboru laureatów ma opierać się na zewnętrznej, międzynarodowej ocenie. Zgłoszenia będą opiniowane przez zagranicznych recenzentów, w tym zagranicznych członków PAN. Rozwiązanie to ma wzmocnić rangę nagrody oraz zaktywizować międzynarodowe środowisko Akademii.

– Mam ogromną nadzieję, że dzięki temu uda się zacieśnić współpracę z zagranicznymi członkami Akademii i włączyć ich bardziej aktywnie w jej życie – podkreśla prezes PAN. Prawo zgłaszania kandydatów przysługuje zarówno członkom krajowym, jak i zagranicznym Akademii, przy czym każdy z nich może wskazać tylko jednego kandydata w danym konkursie.

Nagroda Polskiej Akademii Nauk obejmuje wszystkie obszary badawcze reprezentowane przez pięć wydziałów PAN – od nauk humanistycznych i społecznych po nauki medyczne i przyrodnicze. Wyróżnienie, wraz z nagrodą finansową w wysokości 400 tys. zł, może trafić do jednej osoby lub zespołu liczącego maksymalnie trzech badaczy.

Nabór kandydatur odbywa się za pośrednictwem Elektronicznego Systemu Obsługi Nagrody. Rekomendacje dotyczące wyboru laureata przygotowywać będzie Kapituła Nagrody, powoływana przez Prezydium PAN i złożona z przedstawicieli wszystkich wydziałów Akademii. Ostateczną decyzję o przyznaniu wyróżnienia podejmie Prezydium PAN, a jego wręczenie odbędzie się podczas corocznej, uroczystej gali Polskiej Akademii Nauk.

Formularz, za pomocą którego można zgłaszać kandydatów, znajduje się tutaj

• aktualności
• Polityka naukowa
• Polska Akademia Nauk