Od bobu po jedzenie przyszłości: naukowcy stawiają na białka roślinne dla dobra planety
Autor: Michael Allen
Streszczenie
Naukowcy z projektów SMART PROTEIN i GIANT LEAPS, finansowanych przez UE, pracują nad zwiększeniem wykorzystania białek roślinnych w diecie Europejczyków, aby zmniejszyć wpływ produkcji mięsa na środowisko. Badania koncentrują się na takich roślinach jak bób, ciecierzyca, soczewica, quinoa czy owies, które są bardziej zrównoważone i mogą poprawić zdrowie ludzi oraz kondycję planety. Tworzone są nowe produkty, m.in. jogurty, sery czy burgery, łączące różne źródła białka i przetwarzane w sposób przyjazny środowisku. Głównym wyzwaniem pozostaje akceptacja konsumentów i obniżenie cen, by alternatywne białka mogły stać się codziennością.
Zielona rewolucja na irlandzkiej farmie
Na organicznej farmie mlecznej Marianne Mulhall w południowo-wschodniej Irlandii uprawa pszenicy ozimej wygląda wyjątkowo dobrze. Dzięki temu, że w zeszłym roku na tym samym polu rosły groch i bób, pszenica nie cierpi na niedobór azotu – rośliny strączkowe wiążą azot z atmosfery i wzbogacają nim glebę.
To istotne dla rolników – ceny nawozów sztucznych drastycznie wzrosły. Mulhall, doradczyni Teagasc (Irlandzka Agencja ds. Rolnictwa i Żywności), bierze udział w projekcie finansowanym przez UE, który ma na celu dywersyfikację źródeł białka w naszej diecie.
Białko a zmiany klimatu
Profesor Emanuele Zannini z University College Cork wyjaśnia, że tradycyjna produkcja białka zwierzęcego jest nieekologiczna i niezdolna zaspokoić rosnącego zapotrzebowania.
Według danych bazy EDGAR-FOOD, około ⅓ emisji gazów cieplarnianych pochodzi z systemów żywnościowych – głównie z produkcji mięsa i nabiału. Produkcja drobiu emituje aż 7 razy więcej CO₂ na każde 100 g białka niż rośliny strączkowe, a wołowina – aż 60 razy więcej.
Rozwiązaniem mogą być białka roślinne. Projekt UE SMART PROTEIN (2020-2024) badał ich potencjał, skupiając się na ciecierzycy, soczewicy i bobie.
Nowe-stare rośliny dla Europy
Zespół SMART PROTEIN pracował z rolnikami z Irlandii, Belgii, Włoch, Portugalii i Hiszpanii. Sprawdzano, jak różne odmiany strączków i komosy ryżowej (quinoa) radzą sobie w zmieniającym się klimacie.
Niektóre starsze, zapomniane odmiany wykazały dużą odporność na zmienne warunki pogodowe. Przykładowo, irlandzkie warunki świetnie nadają się do uprawy bobu, który tam plonuje dwukrotnie lepiej niż w południowej Europie.
Od roślin do nowej żywności
Naukowcy opracowali nowe produkty spożywcze z białek roślinnych łączonych z grzybami i drożdżami oraz fermentowanych resztek pieczywa i makaronu. Dzięki temu powstały m.in. jogurty roślinne, sery, krabopodobne mięso, burgery i mleko dla niemowląt – o ciekawej strukturze i bogatym składzie odżywczym.
Kolejny krok: skala i dostępność
Dr Paul Vos z Wageningen University (projekt GIANT LEAPS) pracuje nad tym, jak wprowadzić białka alternatywne do codziennej diety Europejczyków.
Obecnie 60% spożywanego białka w UE pochodzi od zwierząt. Celem zespołu jest odwrócenie tych proporcji do roku 2050 – z przejściem na 50/50 do 2030.
Zespół skupia się na dostępnych roślinach takich jak bób, owies, quinoa, soczewica, rzepak i ciecierzyca, które łączone są z nowoczesnymi technikami przetwórczymi, zachowując wartości odżywcze i smak.
Konsument w centrum
Zrozumienie postaw konsumenckich jest kluczowe. Badania w Szwajcarii pokazały, że ludzie chętniej akceptują produkty z roślin znanych (np. ziemniaków czy grochu) niż np. z mięsa hodowanego w laboratorium czy alg.
Dużym problemem pozostaje cena: substytuty mięsa mogą kosztować ponad dwa razy więcej niż mięso, a napoje roślinne bywają do 58% droższe od mleka krowiego.
Vos podkreśla, że aby obniżyć koszty, potrzebna jest skala, a do jej osiągnięcia – akceptacja konsumentów.
Przyszłość na talerzu
Celem naukowców jest stworzenie zdrowej, zrównoważonej diety, korzystnej zarówno dla ludzi, jak i planety. Kluczem są produkty smaczne, wartościowe odżywczo i przyjazne środowisku, które można łatwo włączyć do codziennych nawyków żywieniowych.
Autor: Michael Allen
Niniejsze streszczenie odnosi się do artykułu From fava beans to future foods: researchers turn to plant-based proteins for a healthier planet