Analiza ścieków z samolotowych toalet otwiera nową perspektywę w walce z antybiotykoopornością, jednym z największych zagrożeń zdrowia publicznego XXI w.
Międzynarodowy zespół badaczy wykazał, że ścieki z lotów międzykontynentalnych zawierają DNA groźnych patogenów oraz geny oporności, które mogą przenosić się między krajami. Zdaniem naukowców monitoring odpadów z samolotowych toalet mógłby stać się elementem globalnej sieci nadzoru sanitarnego.
Badacze poddali szczegółowej analizie ścieki z 44 lotów międzynarodowych. W każdej próbce obecne były bakterie z grupy tzw. ESKAPE – patogeny wyjątkowo odporne na antybiotyki, w tym Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa czy Staphylococcus aureus. Najgroźniejszym odkryciem okazał się gen blaNDM-1, odpowiedzialny za odporność na karbapenemy – antybiotyki ostatniej szansy.
„Toalety w samolotach rejestrują mikrobiologiczny ślad pasażerów z całego świata, a ich analiza jest szybkim i nieinwazyjnym sposobem monitorowania zagrożeń” – podkreśla dr Warish Ahmed, współautor badań.
Globalny wymiar problemu
Antybiotykooporność nazywana jest „cichą pandemią”. Według prognoz do połowy stulecia może powodować nawet 39 mln zgonów rocznie – więcej niż choroby nowotworowe. Dotychczasowe systemy nadzoru, oparte głównie na raportach ze szpitali i oczyszczalni ścieków, obejmują jedynie część zjawiska. Tymczasem próbki z samolotów pozwalają śledzić w czasie rzeczywistym, jak w globalnym obiegu rozprzestrzeniają się bakterie i geny oporności.
„Międzynarodowe podróże to jeden z głównych czynników rozprzestrzeniania się genów oporności. Dzięki analizie próbek z samolotów możemy je wykrywać, zanim zadomowią się w lokalnych populacjach bakterii” – wyjaśnia dr Yawen Liu, pierwsza autorka publikacji.
Różnice w profilach genów oporności odzwierciedlały praktyki antybiotykowe i warunki sanitarne w różnych regionach. Najwięcej markerów oporności wykryto w próbkach z Azji, szczególnie z Indii. Ta wiedza ma kluczowe znaczenie: pozwala szybciej reagować na lokalne ogniska zagrożeń, zanim rozprzestrzenią się globalnie.
Monitoring w powietrzu
Stabilność materiału genetycznego w ściekach – utrzymująca się przez co najmniej dobę mimo obecności środków dezynfekcyjnych – sprawia, że metoda jest praktyczna. Próbki można pobierać tuż po lądowaniu i analizować niemal na bieżąco.
Zdaniem autorów badań stworzenie międzynarodowej sieci monitoringu opartej na analizie ścieków z samolotów mogłoby stać się nową linią obrony w walce z antybiotykoopornością, uzupełniając działania Światowej Organizacji Zdrowia i krajowych instytutów zdrowia publicznego.
Źródła
- EurekAlert!: Aircraft toilets could flush out spread of global superbugs, 17 sierpnia 2025.
- Yawen Liu i in., Aircraft lavatory wastewater surveillance for movement of antimicrobial resistance genes: a proof-of-concept study, Microbiology Spectrum, 28 maja 2025. DOI: 10.1128/spectrum.00569-25.